ارائه مدل توسعه مهارت‌های نرم در مدارس با تأکید بر ارتباط مؤثر، همکاری، خلاقیت و خودرهبری دانش‌آموزان

نویسندگان

  • فیروزه جبلی گروه برنامه‌ریزی درسی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران

کلمات کلیدی:

مهارت‌های نرم, ارتباط مؤثر, همکاری, خلاقیت, خودرهبری, دانش‌آموزان, مدارس, پژوهش کیفی

چکیده

هدف پژوهش حاضر ارائه مدلی کیفی برای توسعه مهارت‌های نرم دانش‌آموزان در مدارس با تأکید بر ارتباط مؤثر، همکاری، خلاقیت و خودرهبری بود. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل 24 دانش‌آموز دوره متوسطه شهر تهران بودند که به‌صورت هدفمند و با رعایت تنوع جنسیت، پایه تحصیلی، نوع مدرسه و تجربه مشارکت در فعالیت‌های گروهی انتخاب شدند. داده‌ها فقط از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته گردآوری شد و فرایند مصاحبه تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت. هر مصاحبه بین 35 تا 60 دقیقه به طول انجامید، با رضایت آگاهانه مشارکت‌کنندگان ضبط و سپس به‌صورت کلمه‌به‌کلمه پیاده‌سازی شد. تحلیل داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار NVivo و بر اساس مراحل کدگذاری اولیه، سازمان‌دهی کدها، استخراج مضامین فرعی و شکل‌دهی مقوله‌های اصلی صورت گرفت. برای افزایش اعتبار پژوهش از بازبینی مشارکت‌کنندگان، بررسی همکار پژوهشی، یادداشت‌برداری تحلیلی و نگهداری مسیر ممیزی استفاده شد. تحلیل داده‌ها به استخراج پنج مقوله اصلی منجر شد: «ارتباط مؤثر به‌مثابه سواد تعاملی مدرسه»، «همکاری و مسئولیت‌پذیری گروهی»، «خلاقیت مسئله‌محور در یادگیری»، «خودرهبری و عاملیت تحصیلی»، و «بسترهای مدرسه‌ای و خانوادگی پشتیبان مهارت‌های نرم». یافته‌ها نشان داد که توسعه مهارت‌های نرم زمانی پایدار می‌شود که این مهارت‌ها نه به‌صورت فعالیت‌های جانبی، بلکه در متن برنامه درسی، تعامل معلم ـ دانش‌آموز، ارزشیابی کلاسی، پروژه‌های گروهی و فرهنگ مدرسه ادغام شوند. مدل پیشنهادی نشان می‌دهد که مدرسه می‌تواند با طراحی موقعیت‌های واقعی تعامل، کار گروهی، حل مسئله، ایده‌پردازی و خودنظارتی، زمینه رشد مهارت‌های نرم دانش‌آموزان را فراهم سازد. بر اساس یافته‌ها، نقش معلم تسهیل‌گر، ارزشیابی فرایندی، امنیت روانی کلاس، مشارکت خانواده و فرصت‌های تمرین مداوم از عناصر کلیدی موفقیت این مدل محسوب می‌شوند.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

Bandura, A. (2001). Social cognitive theory: An agentic perspective. Annual Review of Psychology, 52, 1–26. https://doi.org/10.1146/annurev.psych.52.1.1

Beghetto, R. A., & Kaufman, J. C. (2014). Classroom contexts for creativity. High Ability Studies, 25(1), 53–69. https://doi.org/10.1080/13598139.2014.905247

Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa

Collaborative for Academic, Social, and Emotional Learning. (2020). CASEL’s SEL framework: What are the core competence areas and where are they promoted? CASEL.

Creswell, J. W., & Poth, C. N. (2018). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches (4th ed.). SAGE Publications.

Durlak, J. A., Weissberg, R. P., Dymnicki, A. B., Taylor, R. D., & Schellinger, K. B. (2011). The impact of enhancing students’ social and emotional learning: A meta-analysis of school-based universal interventions. Child Development, 82(1), 405–432. https://doi.org/10.1111/j.1467-8624.2010.01564.x

Hattie, J. (2009). Visible learning: A synthesis of over 800 meta-analyses relating to achievement. Routledge.

Johnson, D. W., & Johnson, R. T. (2009). An educational psychology success story: Social interdependence theory and cooperative learning. Educational Researcher, 38(5), 365–379. https://doi.org/10.3102/0013189X09339057

Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. SAGE Publications.

Manz, C. C. (1986). Self-leadership: Toward an expanded theory of self-influence processes in organizations. Academy of Management Review, 11(3), 585–600. https://doi.org/10.5465/AMR.1986.4306232

Neck, C. P., & Houghton, J. D. (2006). Two decades of self-leadership theory and research: Past developments, present trends, and future possibilities. Journal of Managerial Psychology, 21(4), 270–295. https://doi.org/10.1108/02683940610663097

OECD. (2019). OECD Learning Compass 2030: A series of concept notes. OECD Publishing.

Partnership for 21st Century Skills. (2009). P21 framework definitions. Partnership for 21st Century Skills.

Thornhill-Miller, B., Camarda, A., Mercier, M., Burkhardt, J.-M., Morisseau, T., Bourgeois-Bougrine, S., Vinchon, F., El Hayek, S., Augereau-Landais, M., Mourey, F., Feybesse, C., Sundquist, D., & Lubart, T. (2023). Creativity, critical thinking, communication, and collaboration: Assessment, certification, and promotion of 21st century skills for the future of work and education. Journal of Intelligence, 11(3), 54. https://doi.org/10.3390/jintelligence11030054

Vygotsky, L. S. (1978). Mind in society: The development of higher psychological processes. Harvard University Press.

Zimmerman, B. J. (2002). Becoming a self-regulated learner: An overview. Theory Into Practice, 41(2), 64–70. https://doi.org/10.1207/s15430421tip4102_2

دانلودها

گاه‌شمار انتشار

چاپ شده

شماره

نوع مقاله

Articles

نحوه استناد به مقاله

جبلی ف. (1405). ارائه مدل توسعه مهارت‌های نرم در مدارس با تأکید بر ارتباط مؤثر، همکاری، خلاقیت و خودرهبری دانش‌آموزان. روان‌شناسی، آموزش و توسعه انسانی در مدارس, 2(1), 72-86. https://jehds.com/index.php/jehds/article/view/45