طراحی الگوی مداخله روان‌شناختی برای افزایش انگیزش پیشرفت دانش‌آموزان کم‌انگیزه در دوره متوسطه

نویسندگان

  • حسام الدین کریمی نیا گروه علوم تربیتی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران

کلمات کلیدی:

انگیزش پیشرفت, دانش‌آموزان کم‌انگیزه, مداخله روان‌شناختی, دوره متوسطه, تحلیل مضمون, تهران

چکیده

هدف پژوهش حاضر طراحی الگوی مداخله روان‌شناختی برای افزایش انگیزش پیشرفت دانش‌آموزان کم‌انگیزه دوره متوسطه بر اساس تجربه زیسته دانش‌آموزان، معلمان و مشاوران مدارس شهر تهران بود. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون انجام شد. جامعه پژوهش شامل دانش‌آموزان کم‌انگیزه دوره متوسطه دوم، معلمان و مشاوران مدارس شهر تهران بود. مشارکت‌کنندگان به روش نمونه‌گیری هدفمند و با رعایت اصل تنوع در جنسیت، پایه تحصیلی، نوع مدرسه و سابقه آموزشی انتخاب شدند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته گردآوری شد و فرایند نمونه‌گیری تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت. در مجموع، ۲۴ نفر شامل ۱۶ دانش‌آموز، ۴ معلم و ۴ مشاور مدرسه در پژوهش مشارکت کردند. مصاحبه‌ها پس از اخذ رضایت آگاهانه ضبط، پیاده‌سازی و با استفاده از نرم‌افزار NVivo تحلیل شدند. برای تحلیل داده‌ها از کدگذاری باز، دسته‌بندی مفهومی و استخراج مضامین اصلی استفاده شد. اعتبار یافته‌ها از طریق بازبینی مشارکت‌کنندگان، بررسی همتایان، درگیری طولانی با داده‌ها و ثبت مسیر تحلیل تأمین شد. تحلیل داده‌ها به استخراج پنج مقوله اصلی منجر شد: بازسازی معنای موفقیت تحصیلی، تقویت خودکارآمدی و تجربه شایستگی، حمایت هیجانی و رابطه‌ای در مدرسه، آموزش خودتنظیمی و هدف‌گذاری، و پیوند دادن یادگیری با آینده و هویت فردی. یافته‌ها نشان داد که کم‌انگیزگی دانش‌آموزان صرفاً ناشی از ضعف فردی یا بی‌علاقگی نیست، بلکه در تعامل میان تجربه شکست، مقایسه اجتماعی، فشار ارزشیابی، ابهام آینده، کاهش احساس شایستگی و ضعف حمایت عاطفی در مدرسه شکل می‌گیرد. بر اساس این مقوله‌ها، الگوی مداخله پیشنهادی شامل مؤلفه‌های شناختی، هیجانی، رابطه‌ای، رفتاری و آینده‌نگر طراحی شد. نتایج نشان داد که افزایش انگیزش پیشرفت در دانش‌آموزان کم‌انگیزه نیازمند مداخله‌ای چندبعدی است که هم‌زمان باورهای انگیزشی، احساس شایستگی، کیفیت رابطه با معلم و مشاور، مهارت‌های خودتنظیمی و ادراک دانش‌آموز از ارزش آینده‌محور یادگیری را هدف قرار دهد. الگوی پیشنهادی می‌تواند مبنایی برای طراحی برنامه‌های مدرسه‌محور، جلسات مشاوره تحصیلی و مداخلات روان‌شناختی کوتاه‌مدت در مدارس متوسطه باشد.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

Bandura, A. (1997). Self-efficacy: The exercise of control. W. H. Freeman.

Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa

Cheon, S. H., Reeve, J., & Vansteenkiste, M. (2020). When teachers learn how to provide classroom structure in an autonomy-supportive way: Benefits to teachers and their students. Teaching and Teacher Education, 90, 103004. https://doi.org/10.1016/j.tate.2019.103004

Eccles, J. S., & Wigfield, A. (2020). From expectancy-value theory to situated expectancy-value theory: A developmental, social cognitive, and sociocultural perspective on motivation. Contemporary Educational Psychology, 61, 101859. https://doi.org/10.1016/j.cedpsych.2020.101859

Fredricks, J. A., Blumenfeld, P. C., & Paris, A. H. (2004). School engagement: Potential of the concept, state of the evidence. Review of Educational Research, 74(1), 59–109. https://doi.org/10.3102/00346543074001059

Hennink, M., & Kaiser, B. N. (2022). Sample sizes for saturation in qualitative research: A systematic review of empirical tests. Social Science & Medicine, 292, 114523. https://doi.org/10.1016/j.socscimed.2021.114523

Hulleman, C. S., & Harackiewicz, J. M. (2009). Promoting interest and performance in high school science classes. Science, 326(5958), 1410–1412. https://doi.org/10.1126/science.1177067

Lazowski, R. A., & Hulleman, C. S. (2016). Motivation interventions in education: A meta-analytic review. Review of Educational Research, 86(2), 602–640. https://doi.org/10.3102/0034654315617832

Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. Sage.

Reeve, J. (2016). Autonomy-supportive teaching: What it is, how to do it. In J. C. K. Wang, W. C. Liu, & R. M. Ryan (Eds.), Building autonomous learners: Perspectives from research and practice using self-determination theory (pp. 129–152). Springer. https://doi.org/10.1007/978-981-287-630-0_7

Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2000). Self-determination theory and the facilitation of intrinsic motivation, social development, and well-being. American Psychologist, 55(1), 68–78. https://doi.org/10.1037/0003-066X.55.1.68

Schunk, D. H., & DiBenedetto, M. K. (2020). Motivation and social cognitive theory. Contemporary Educational Psychology, 60, 101832. https://doi.org/10.1016/j.cedpsych.2019.101832

Stahl, N. A., & King, J. R. (2020). Understanding and using trustworthiness in qualitative research. Journal of Developmental Education, 44(1), 26–28.

Walton, G. M., & Cohen, G. L. (2011). A brief social-belonging intervention improves academic and health outcomes of minority students. Science, 331(6023), 1447–1451. https://doi.org/10.1126/science.1198364

Wentzel, K. R. (2010). Students’ relationships with teachers and peers as motivators of academic achievement. In J. L. Meece & J. S. Eccles (Eds.), Handbook of research on schools, schooling, and human development (pp. 301–322). Routledge.

Wigfield, A., & Eccles, J. S. (2000). Expectancy-value theory of achievement motivation. Contemporary Educational Psychology, 25(1), 68–81. https://doi.org/10.1006/ceps.1999.1015

Yeager, D. S., Hanselman, P., Walton, G. M., Murray, J. S., Crosnoe, R., Muller, C., Tipton, E., Schneider, B., Hulleman, C. S., Hinojosa, C. P., Paunesku, D., Romero, C., Flint, K., Roberts, A., Trott, J., Iachan, R., Buontempo, J., Yang, S. M., Carvalho, C. M., … Dweck, C. S. (2019). A national experiment reveals where a growth mindset improves achievement. Nature, 573(7774), 364–369. https://doi.org/10.1038/s41586-019-1466-y

Zimmerman, B. J. (2002). Becoming a self-regulated learner: An overview. Theory Into Practice, 41(2), 64–70. https://doi.org/10.1207/s15430421tip4102_2

دانلودها

گاه‌شمار انتشار

چاپ شده

شماره

نوع مقاله

Articles

نحوه استناد به مقاله

کریمی نیا ح. ا. . (1405). طراحی الگوی مداخله روان‌شناختی برای افزایش انگیزش پیشرفت دانش‌آموزان کم‌انگیزه در دوره متوسطه. روان‌شناسی، آموزش و توسعه انسانی در مدارس, 2(1), 29-43. https://jehds.com/index.php/jehds/article/view/42