ارائه مدل بومی بهبود سلامت روان مدرسهای با تأکید بر تعامل خانواده، معلم، مشاور و فرهنگ سازمانی مدرسه
کلمات کلیدی:
سلامت روان مدرسهای, تعامل خانواده و مدرسه, مشاور مدرسه, معلم, فرهنگ سازمانی مدرسه, پژوهش کیفی, مدل بومیچکیده
هدف پژوهش حاضر ارائه مدل بومی بهبود سلامت روان مدرسهای با تأکید بر تعامل خانواده، معلم، مشاور و فرهنگ سازمانی مدرسه در مدارس شهر تهران بود. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون انجام شد. مشارکتکنندگان شامل ۲۶ نفر از ذینفعان مدرسهای شهر تهران بودند که بهصورت هدفمند و با رعایت بیشینه تنوع انتخاب شدند؛ شامل ۸ دانشآموز دوره متوسطه، ۶ والد، ۵ معلم، ۴ مشاور مدرسه و ۳ مدیر/معاون آموزشی. دادهها از طریق مصاحبههای نیمهساختاریافته گردآوری شد و فرایند مصاحبه تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت؛ اشباع اولیه در مصاحبه بیستودوم و اشباع تأییدی در چهار مصاحبه بعدی حاصل شد. برای تحلیل دادهها از تحلیل مضمون ششمرحلهای و نرمافزار NVivo استفاده شد. اعتبار یافتهها از طریق بازبینی مشارکتکنندگان، بررسی همتای پژوهشی، کدگذاری مجدد بخشی از مصاحبهها و ثبت یادداشتهای تحلیلی تأمین شد. تحلیل مصاحبهها به استخراج پنج مقوله اصلی منجر شد: «خانواده بهمثابه بستر همتنظیمی هیجانی و مراقبتی»، «معلم بهعنوان کنشگر خط مقدم شناسایی و حمایت روانی»، «مشاور مدرسه بهعنوان هماهنگکننده غربالگری، مداخله کوتاهمدت و ارجاع»، «فرهنگ سازمانی مدرسه سالم، امن و ضدبرچسبزنی» و «حکمرانی مشارکتی سلامت روان مدرسهای». یافتهها نشان داد بهبود سلامت روان دانشآموزان زمانی امکانپذیر است که نقشها از حالت جزیرهای خارج شده و خانواده، معلم، مشاور و مدیریت مدرسه در قالب یک نظام هماهنگ، محرمانه، پیشگیرانه و فرهنگمند عمل کنند. مدل بومی پیشنهادی نشان میدهد سلامت روان مدرسهای نه صرفاً محصول خدمات مشاورهای، بلکه نتیجه تعامل مستمر میان خانواده، روابط حمایتی معلم، دسترسی به مشاور، فرهنگ سازمانی مدرسه و سازوکارهای تصمیمگیری مشارکتی است. بنابراین، مدارس برای ارتقای سلامت روان دانشآموزان باید از رویکرد فردمحور و واکنشی فاصله گرفته و به سوی الگوی کلمدرسهای، پیشگیرانه، خانوادهمحور و مبتنی بر فرهنگ سازمانی سالم حرکت کنند.
دانلودها
مراجع
Aldridge, J. M., & McChesney, K. (2018). The relationships between school climate and adolescent mental health and wellbeing: A systematic literature review. International Journal of Educational Research, 88, 121–145. https://doi.org/10.1016/j.ijer.2018.01.012
American School Counselor Association. (2022). The school counselor and student mental health. American School Counselor Association.
Barry, M. M., Clarke, A. M., Jenkins, R., & Patel, V. (2013). A systematic review of the effectiveness of mental health promotion interventions for young people in low and middle income countries. BMC Public Health, 13, 835. https://doi.org/10.1186/1471-2458-13-835
Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
Bronfenbrenner, U. (1979). The ecology of human development: Experiments by nature and design. Harvard University Press.
Collaborative for Academic, Social, and Emotional Learning. (2024). Fundamentals of SEL. CASEL.
Creswell, J. W., & Poth, C. N. (2018). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches (4th ed.). SAGE Publications.
Durlak, J. A., Weissberg, R. P., Dymnicki, A. B., Taylor, R. D., & Schellinger, K. B. (2011). The impact of enhancing students’ social and emotional learning: A meta-analysis of school-based universal interventions. Child Development, 82(1), 405–432. https://doi.org/10.1111/j.1467-8624.2010.01564.x
Epstein, J. L. (2011). School, family, and community partnerships: Preparing educators and improving schools (2nd ed.). Westview Press.
Guest, G., Bunce, A., & Johnson, L. (2006). How many interviews are enough? An experiment with data saturation and variability. Field Methods, 18(1), 59–82. https://doi.org/10.1177/1525822X05279903
Hsieh, H. F., & Shannon, S. E. (2005). Three approaches to qualitative content analysis. Qualitative Health Research, 15(9), 1277–1288. https://doi.org/10.1177/1049732305276687
Joyce, H. D., & Early, T. J. (2014). The impact of school connectedness and teacher support on depressive symptoms in adolescents: A multilevel analysis. Children and Youth Services Review, 39, 101–107. https://doi.org/10.1016/j.childyouth.2014.02.005
Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. SAGE Publications.
Long, E., Zucca, C., & Sweeting, H. (2020). School climate, peer relationships, and adolescent mental health: A social ecological perspective. Youth & Society, 53(8), 1400–1415. https://doi.org/10.1177/0044118X20970232
National Center for School Mental Health. (2023). School mental health quality guide: Teaming. University of Maryland School of Medicine.
Weare, K., & Nind, M. (2011). Mental health promotion and problem prevention in schools: What does the evidence say? Health Promotion International, 26(suppl_1), i29–i69. https://doi.org/10.1093/heapro/dar075
World Health Organization, & United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization. (2021). Making every school a health-promoting school: Global standards and indicators. World Health Organization.
