اصول اخلاقی
نشریه روان‌شناسی، آموزش و توسعه انسانی در مدارس متعهد به رعایت بالاترین استانداردهای صداقت علمی، شفافیت، مسئولیت‌پذیری و رفتار اخلاقی در تمامی مراحل انتشار است. این نشریه از نویسندگان، داوران، دبیران، سردبیر و سایر افراد درگیر در فرایند نشر علمی انتظار دارد اصول حرفه‌ای و اخلاقی را رعایت کرده و در حفظ اعتبار و قابلیت اعتماد سابقه علمی مشارکت کنند.
نشریه، تمامی ادعاهای مرتبط با تخلف پژوهشی یا انتشار غیراخلاقی را جدی تلقی می‌کند. مسائل اخلاقی ممکن است پیش از انتشار، در جریان داوری یا پس از انتشار بررسی شوند و در صورت لزوم اقدامات اصلاحی یا تحریریه‌ای متناسب اتخاذ خواهد شد.
مسئولیت‌های اخلاقی نویسندگان
نویسندگان مسئول‌اند اطمینان حاصل کنند که دست‌نوشته ارسالی اصیل، دقیق، اخلاقی و از نظر علمی مستند است. مقاله باید گزارش صادقانه‌ای از پژوهش انجام‌شده ارائه کند و نباید شامل داده‌های ساختگی، تحریف‌شده، دستکاری‌شده یا اطلاعات گمراه‌کننده باشد.
روش پژوهش، ویژگی‌های نمونه، ابزارها، فرایند جمع‌آوری داده‌ها و روش‌های تحلیل باید به اندازه‌ای شفاف گزارش شوند که خوانندگان و داوران بتوانند کیفیت و اعتبار پژوهش را ارزیابی کنند. حذف گزینشی نتایج، دستکاری ناموجه تحلیل‌ها یا ارائه نتیجه‌گیری‌هایی که با داده‌ها پشتیبانی نمی‌شوند، با اصول اخلاق پژوهش سازگار نیست.
نویسندگان باید تمام منابع، ایده‌ها، داده‌ها، نظریه‌ها و محتوای پیشین مورد استفاده را به‌درستی ارجاع دهند. استفاده از آثار دیگران بدون انتساب صحیح، بازنویسی نزدیک بدون ارجاع و ارائه ایده‌ها یا یافته‌های دیگران به نام خود، غیرقابل‌قبول است.
اصالت و انتشار تکراری
مقالات ارسالی باید حاصل کار اصیل نویسندگان باشند و پیش‌تر به شکل مشابه منتشر نشده باشند. همچنین یک مقاله نباید هم‌زمان برای بررسی به بیش از یک نشریه ارسال شود.
انتشار تکراری، انتشار همپوشان و تقسیم ناموجه یک پژوهش واحد به چند مقاله مستقل مورد تأیید نشریه نیست. اگر مقاله بر پایه پایان‌نامه، گزارش پژوهشی، مقاله کنفرانسی، پیش‌چاپ یا اثر منتشرشده دیگری تهیه شده باشد، باید ارتباط آن با اثر پیشین به‌صورت شفاف بیان شود و منبع مربوطه به‌درستی ارجاع داده شود.
بازاستفاده گسترده از متن‌های قبلی خود نویسنده بدون ارجاع مناسب نیز ممکن است به‌عنوان بازنشر ناموجه یا خودسرقت ادبی در نظر گرفته شود.
نویسندگی و مشارکت علمی
نام افرادی باید به‌عنوان نویسنده درج شود که مشارکت علمی معناداری در طراحی پژوهش، اجرای مطالعه، تحلیل یا تفسیر داده‌ها و آماده‌سازی مقاله داشته‌اند و بتوانند مسئولیت متناسبی در قبال محتوای مقاله بر عهده بگیرند.
افرادی که فقط در زمینه‌هایی مانند امور فنی، اداری، ویرایش زبانی، جمع‌آوری داده یا پشتیبانی اجرایی همکاری کرده‌اند و شرایط نویسندگی را ندارند، بهتر است در بخش قدردانی ذکر شوند.
نویسندگی افتخاری، مهمان و نویسندگی پنهان قابل‌قبول نیست. نویسندگان باید تا حد امکان پیش از ارسال مقاله درباره ترتیب اسامی و نقش هر نویسنده توافق کنند.
هرگونه درخواست برای افزودن، حذف یا تغییر ترتیب نویسندگان پس از ارسال مقاله باید با توضیح روشن و قابل توجیه همراه باشد و ممکن است تأیید کتبی تمام نویسندگان ذی‌نفع درخواست شود.
پژوهش‌های مرتبط با مشارکت‌کنندگان انسانی
مطالعاتی که شامل مشارکت‌کنندگان انسانی هستند باید مطابق اصول اخلاق پژوهش و الزامات نهادی و ملی مرتبط انجام شوند.
در موارد لازم، پژوهش باید پیش از اجرا به تصویب کمیته اخلاق یا نهاد بررسی‌کننده معتبر رسیده باشد. اطلاعات مربوط به تأییدیه اخلاق باید در مقاله گزارش شود و در صورت وجود، نام کمیته، مؤسسه صادرکننده و کد یا شماره تأییدیه ذکر شود.
مشارکت در پژوهش باید داوطلبانه باشد و در موارد لازم، رضایت آگاهانه از مشارکت‌کنندگان دریافت شود. در پژوهش‌های مربوط به کودکان، نوجوانان، افراد دارای محدودیت در تصمیم‌گیری یا سایر گروه‌های آسیب‌پذیر، باید تدابیر حمایتی و اخلاقی بیشتری اعمال شود.
حریم خصوصی، محرمانگی و رضایت آگاهانه
نویسندگان موظف‌اند حریم خصوصی و محرمانگی اطلاعات مشارکت‌کنندگان را رعایت کنند. اطلاعات هویتی نباید منتشر شوند، مگر آنکه انتشار آنها از نظر علمی ضروری باشد و رضایت مناسب برای انتشار دریافت شده باشد.
اسامی، شماره‌های شناسایی، تصاویر، شرح‌حال‌های قابل شناسایی یا سایر اطلاعاتی که بتوانند هویت فرد را آشکار کنند، باید حذف یا ناشناس‌سازی شوند، مگر آنکه رضایت معتبر برای افشا وجود داشته باشد.
در پژوهش‌های مدرسه‌ای، باید توجه ویژه‌ای به محرمانگی اطلاعات دانش‌آموزان، معلمان، والدین، مدارس و سایر مشارکت‌کنندگان، به‌ویژه در زمینه اطلاعات روان‌شناختی، رفتاری، آموزشی و سلامت، صورت گیرد.
پژوهش‌های مرتبط با کودکان و نوجوانان
از آنجا که حوزه فعالیت نشریه به‌طور گسترده با مدارس و محیط‌های آموزشی مرتبط است، رعایت اصول اخلاقی در پژوهش‌های مربوط به کودکان و نوجوانان اهمیت ویژه‌ای دارد.
فرایند پژوهش باید متناسب با سن مشارکت‌کنندگان باشد، کمترین آسیب یا ناراحتی ممکن را ایجاد کند و از هرگونه اجبار مستقیم یا غیرمستقیم جلوگیری شود. در موارد لازم، رضایت والدین یا سرپرستان قانونی باید در کنار رضایت یا موافقت خود کودک یا نوجوان دریافت شود.
وجود رابطه اقتدار میان پژوهشگران، معلمان، مدیران مدرسه و دانش‌آموزان نیز باید مورد توجه قرار گیرد. مشارکت یا عدم مشارکت دانش‌آموز در پژوهش نباید بر نمرات، خدمات آموزشی، روابط مدرسه‌ای یا موقعیت وی در مدرسه تأثیر ناموجه داشته باشد.
صحت داده‌ها و سوابق پژوهش
نویسندگان مسئول صحت، اعتبار و یکپارچگی داده‌های گزارش‌شده در مقاله هستند. جعل داده، تحریف نتایج، دستکاری ناموجه داده‌ها یا ارائه آگاهانه اطلاعات نادرست از مصادیق جدی تخلف پژوهشی محسوب می‌شود.
تحلیل داده‌ها باید به‌صورت شفاف و قابل دفاع انجام شود. حذف داده‌ها یا مشاهدات بدون توجیه علمی، دستکاری روش‌های آماری یا ارائه گزینشی نتایج با هدف ایجاد برداشت گمراه‌کننده پذیرفتنی نیست.
در صورت نیاز و با رعایت اصول محرمانگی، ممکن است از نویسندگان خواسته شود داده‌های پشتیبان، فایل‌های تحلیل، ابزارهای پژوهش، تأییدیه‌های اخلاقی یا سایر مستندات مرتبط را برای بررسی بیشتر در اختیار نشریه قرار دهند.
سرقت ادبی و بررسی مشابهت
نشریه ممکن است مقالات ارسالی را با استفاده از iThenticate یا سایر ابزارهای مناسب بررسی مشابهت متنی ارزیابی کند.
گزارش مشابهت صرفاً بر اساس درصد کلی تفسیر نمی‌شود. برخی مشابهت‌ها ممکن است ناشی از منابع، اصطلاحات تخصصی رایج، توصیف روش‌های استاندارد یا نقل‌قول‌های صحیح باشند. بنابراین، ماهیت، محل، گستره و زمینه مشابهت مورد ارزیابی قرار می‌گیرد.
در صورت مشاهده کپی‌برداری بدون ارجاع، بازنویسی نامناسب، انتشار تکراری یا بازاستفاده گسترده و بدون استناد از آثار قبلی، مقاله ممکن است برای توضیح یا اصلاح بازگردانده شود، رد شود یا در صورت لزوم تحت بررسی اخلاقی بیشتر قرار گیرد.
استناد و منابع
نویسندگان باید فقط به منابع مرتبط و علمی استناد کنند و هر منبع باید با ادعایی که برای پشتیبانی از آن ذکر شده است ارتباط واقعی داشته باشد.
استنادهای نامرتبط یا اجباری با هدف افزایش تعداد ارجاعات به نویسنده، مقاله، نشریه، مؤسسه یا عضو هیئت تحریریه غیراخلاقی است. خوداستنادی افراطی، اجبار به استناد و توافق‌های غیرعلمی برای افزایش شاخص‌های استنادی قابل قبول نیست.
دبیران و داوران نیز نباید نویسندگان را به افزودن منابعی وادار کنند که ضرورت علمی و ارتباط مستقیم با مقاله ندارند.
تعارض منافع
نویسندگان باید هرگونه رابطه مالی، حرفه‌ای، شخصی، سازمانی یا علمی را که ممکن است بر پژوهش، تحلیل، تفسیر نتایج یا انتشار مقاله اثرگذار باشد یا چنین برداشتی ایجاد کند، اعلام کنند.
تعارض منافع می‌تواند شامل منافع مالی، مشاوره‌ای، سازمانی، مالکیت فکری، روابط شخصی نزدیک یا رقابت‌های علمی باشد.
دبیران و داوران نیز موظف‌اند در صورت وجود تعارض منافع واقعی یا بالقوه، موضوع را اعلام کنند و در صورتی که بی‌طرفی آنها ممکن است تحت تأثیر قرار گیرد، در فرایند ارزیابی مقاله مشارکت نکنند.
اعلام منابع مالی
نویسندگان باید منابع مالی و حمایتی مرتبط با پژوهش را به‌طور شفاف اعلام کنند.
در صورت وجود حمایت مالی، نقش تأمین‌کننده بودجه در طراحی پژوهش، جمع‌آوری داده‌ها، تحلیل، تفسیر نتایج، نگارش مقاله یا تصمیم برای ارسال مقاله باید در صورت ارتباط ذکر شود.
اگر تأمین‌کننده مالی هیچ نقشی در این مراحل نداشته است، این موضوع نیز می‌تواند به‌صراحت بیان شود.
استفاده از هوش مصنوعی و ابزارهای خودکار
نویسندگان در تمامی شرایط مسئول کامل صحت، اصالت، یکپارچگی و سلامت اخلاقی محتوای ارائه‌شده هستند، حتی اگر در آماده‌سازی مقاله از ابزارهای هوش مصنوعی یا سامانه‌های خودکار استفاده کرده باشند.
ابزارهای هوش مصنوعی نمی‌توانند به‌عنوان نویسنده مقاله معرفی شوند، زیرا قادر به پذیرش مسئولیت علمی، تأیید نسخه نهایی، افشای تعارض منافع یا پاسخگویی در قبال محتوای مقاله نیستند.
در صورتی که از هوش مصنوعی مولد به‌صورت قابل توجه در نگارش، تحلیل یا سایر بخش‌های پژوهش استفاده شده باشد، بهتر است این استفاده به‌طور شفاف اعلام شود. نویسندگان باید محتوای تولیدشده توسط هوش مصنوعی را به‌دقت بررسی کنند و مسئولیت خطاهای علمی، منابع ساختگی، بازتولید نامناسب متن یا نقض محرمانگی را بپذیرند.
اطلاعات محرمانه پژوهش، دست‌نوشته‌های منتشرنشده، اطلاعات هویتی مشارکت‌کنندگان یا محتوای محرمانه داوری نباید در سامانه‌های خارجی هوش مصنوعی وارد شوند، مگر آنکه این کار با الزامات حقوقی، اخلاقی و سازمانی سازگار باشد.
مسئولیت‌های داوران
داوران نقش مهمی در حفظ کیفیت علمی نشریه دارند. ارزیابی مقاله باید بی‌طرفانه، سازنده، محترمانه و مبتنی بر محتوای علمی باشد.
داوران باید اصالت، کیفیت روش‌شناسی، شفافیت، ارتباط موضوعی، تفسیر یافته‌ها، رعایت اصول اخلاقی و سهم مقاله در توسعه دانش را بررسی کنند. نقد شخصی نویسندگان، اظهارات توهین‌آمیز، تبعیض‌آمیز یا اتهامات بدون شواهد قابل‌قبول نیست.
مقالات در فرایند داوری اسناد محرمانه محسوب می‌شوند. داوران نباید ایده‌ها، داده‌ها، روش‌ها یا یافته‌های منتشرنشده را برای منفعت شخصی استفاده یا در اختیار افراد غیرمجاز قرار دهند.
داوری که تخصص کافی ندارد، امکان تکمیل مناسب داوری را ندارد یا با مقاله تعارض منافع دارد، باید موضوع را به نشریه اطلاع دهد و در صورت لزوم از انجام داوری خودداری کند.
مسئولیت‌های دبیران
دبیران مسئول‌اند تصمیمات تحریریه‌ای را به‌صورت منصفانه، مستقل، محرمانه و بر اساس شایستگی علمی مقاله اتخاذ کنند.
تصمیم‌گیری درباره مقالات نباید تحت تأثیر ملیت، جنسیت، قومیت، مذهب، وابستگی سازمانی، دیدگاه‌های شخصی یا سایر ویژگی‌هایی قرار گیرد که ارتباطی با کیفیت علمی مقاله ندارند.
دبیران موظف‌اند محرمانگی دست‌نوشته‌ها، اطلاعات نویسندگان، هویت داوران و مکاتبات داوری را حفظ کنند و تا حد امکان اطمینان یابند که هر مقاله توسط داوران واجد صلاحیت و مستقل ارزیابی می‌شود.
در صورت طرح نگرانی‌های اخلاقی، تعارض منافع، سوءرفتار پژوهشی یا خطاهای جدی، دبیران باید موضوع را به‌طور منصفانه بررسی کرده و اقدامات متناسب را پیشنهاد یا اجرا کنند.
داوری دوسوکور و محرمانگی
نشریه از فرایند داوری دوسوکور ناشناس استفاده می‌کند. در این شیوه، هویت نویسندگان برای داوران و هویت داوران برای نویسندگان ناشناس باقی می‌ماند.
نویسندگان باید مقاله را به‌گونه‌ای آماده کنند که ناشناس‌بودن آنها در فرایند داوری تا حد امکان حفظ شود. داوران و دبیران نیز نباید بدون ضرورت حرفه‌ای برای شناسایی افراد ناشناس در فرایند داوری تلاش کنند.
تمام اطلاعات دریافت‌شده در جریان داوری محرمانه است و نباید خارج از فرایند رسمی تحریریه افشا شود.
استقلال تحریریه
تصمیمات تحریریه صرفاً بر مبنای معیارهای علمی اتخاذ می‌شوند. پرداخت هزینه پردازش مقاله، روابط سازمانی، حمایت مالی، تبلیغات یا سایر ملاحظات تجاری نباید بر پذیرش یا رد مقاله اثر بگذارند.
هزینه پردازش مقاله تنها پس از تکمیل فرایند علمی و پذیرش نهایی مقاله مطرح می‌شود و پرداخت آن هیچ تضمینی برای پذیرش و هیچ تأثیری بر نتیجه داوری ندارد.
اصلاحات پس از انتشار
نشریه متعهد به حفظ دقت سابقه علمی است. اگر پس از انتشار مقاله خطایی شناسایی شود، بسته به ماهیت و اهمیت آن، ممکن است اصلاحیه یا اطلاعیه رسمی منتشر شود.
خطاهای جزئی که بر معنای علمی مقاله اثر ندارند ممکن است مطابق رویه تحریریه اصلاح شوند. خطاهای مهم‌تر که بر داده‌ها، نتایج، تفسیر، نویسندگی یا مسائل اخلاقی تأثیر می‌گذارند، ممکن است نیازمند انتشار اصلاحیه رسمی باشند.
نویسندگان موظف‌اند در صورت اطلاع از یک خطای مهم در مقاله منتشرشده خود، در اسرع وقت نشریه را مطلع کنند.
پس‌گرفتن مقاله
در صورتی که شواهد قابل اتکایی وجود داشته باشد که یافته‌های مقاله به دلیل جعل، تحریف، خطای اساسی، پژوهش غیراخلاقی، سرقت ادبی، انتشار تکراری یا سایر تخلفات جدی غیرقابل اعتماد هستند، پس‌گرفتن مقاله می‌تواند مورد بررسی قرار گیرد.
هدف اصلی پس‌گرفتن مقاله، اصلاح سابقه علمی و جلوگیری از استفاده از اطلاعات غیرقابل اعتماد است، نه مجازات نویسندگان. در صورت انجام این اقدام، نشریه تا حد امکان دلیل آن را در قالب اطلاعیه‌ای روشن و شفاف بیان خواهد کرد.
اعلام نگرانی
اگر درباره یک مقاله منتشرشده نگرانی جدی وجود داشته باشد، اما اطلاعات موجود برای تصمیم‌گیری قطعی کافی نباشد یا بررسی رسمی همچنان در حال انجام باشد، نشریه می‌تواند در صورت اقتضا اعلام نگرانی منتشر کند.
هدف از این اقدام، اطلاع‌رسانی شفاف به خوانندگان درباره وجود پرسش‌های جدی پیرامون مقاله، بدون نتیجه‌گیری زودهنگام، است.
رسیدگی به ادعاهای تخلف
نگرانی درباره مواردی مانند سرقت ادبی، جعل یا تحریف داده‌ها، نویسندگی نامناسب، تخلف در اخلاق پژوهش، تعارض منافع اعلام‌نشده، دستکاری داوری یا دستکاری استنادها می‌تواند به نشریه گزارش شود.
گزارش تخلف بهتر است با اطلاعات و مستندات مشخص همراه باشد. نشریه موضوع را تا حد امکان محرمانه و منصفانه بررسی خواهد کرد و ممکن است از نویسندگان، داوران، دبیران، مؤسسات یا سایر طرف‌های مرتبط توضیح یا مستندات درخواست کند.
در برخی موارد، ممکن است موضوع برای بررسی بیشتر به دانشگاه، مؤسسه پژوهشی یا مرجع صالح مرتبط ارجاع شود، زیرا بعضی تخلفات نیازمند دسترسی به داده‌های اولیه و فرایندهای رسمی تحقیق هستند.
شکایات و درخواست‌های تجدیدنظر
نویسندگان می‌توانند در صورتی که معتقدند در تصمیم‌گیری درباره مقاله، خطای علمی یا رویه‌ای مهمی رخ داده است، درخواست تجدیدنظر ارائه کنند.
درخواست تجدیدنظر باید بر دلایل علمی، واقعی و مشخص استوار باشد و به‌روشنی توضیح دهد که کدام بخش از تصمیم یا ارزیابی نیازمند بازبینی است. ارائه درخواست تجدیدنظر به معنای تضمین بررسی مجدد یا پذیرش مقاله نیست.
شکایات مربوط به رفتار تحریریه، فرایند داوری، مسائل اخلاقی یا رویه‌های انتشار نیز بررسی خواهند شد و در صورت لزوم ممکن است توسط فردی که مستقیماً در موضوع دخالت نداشته است ارزیابی شوند.
تعهد اخلاقی نشریه
روان‌شناسی، آموزش و توسعه انسانی در مدارس اخلاق انتشار را مسئولیتی مشترک میان نویسندگان، داوران، دبیران، سردبیر، مؤسسات پژوهشی و ناشر می‌داند. هدف نشریه صرفاً مقابله با تخلف نیست، بلکه ترویج شفافیت، پژوهش مسئولانه، داوری منصفانه، حفاظت از حقوق مشارکت‌کنندگان و حفظ دقت و اعتبار سابقه علمی است.
در صورت بروز مسائل اخلاقی، اقدامات نشریه بر اساس ماهیت و شدت موضوع، شواهد موجود و ضرورت حفظ یکپارچگی ارتباطات علمی اتخاذ خواهد شد.
