بررسی نقش باورهای انگیزشی و راهبردهای فراشناختی در توسعه یادگیری خودراهبر دانشآموزان
کلمات کلیدی:
باورهای انگیزشی, راهبردهای فراشناختی, یادگیری خودراهبر, دانشآموزان, تحلیل مضمون, تهرانچکیده
هدف این پژوهش، تبیین نقش باورهای انگیزشی و راهبردهای فراشناختی در شکلگیری و توسعه یادگیری خودراهبر دانشآموزان شهر تهران بود. پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون انجام شد. مشارکتکنندگان شامل 24 دانشآموز دوره متوسطه دوم شهر تهران بودند که با نمونهگیری هدفمند و با رعایت اصل حداکثر تنوع از مدارس دولتی و غیردولتی انتخاب شدند. گردآوری دادهها فقط از طریق مصاحبههای نیمهساختاریافته انجام گرفت و فرایند مصاحبهها تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت؛ بهگونهای که پس از مصاحبه بیستویکم مضمون جدیدی ظاهر نشد و سه مصاحبه پایانی برای اطمینان از پایداری مقولهها انجام شد. دادهها پس از پیادهسازی کامل مصاحبهها، با استفاده از نرمافزار NVivo و بر اساس کدگذاری باز، محوری و مضمونپردازی تحلیل شدند. برای افزایش اعتبار یافتهها از بازبینی مشارکتکنندگان، مرور همتایان، یادداشتبرداری تحلیلی و مقایسه مستمر دادهها استفاده شد. تحلیل دادهها به استخراج پنج مقوله اصلی منجر شد: جهتگیری انگیزشی درونی و معناداری یادگیری، باور خودکارآمدی و ادراک شایستگی تحصیلی، هدفگذاری و برنامهریزی فراشناختی، پایش مداوم فهم و اصلاح راهبردها، و نقش زمینههای مدرسهای و خانوادگی در تقویت یا تضعیف یادگیری خودراهبر. یافتهها نشان داد دانشآموزانی که یادگیری را با اهداف شخصی، علاقه درونی و آینده تحصیلی خود مرتبط میدانستند، آمادگی بیشتری برای انتخاب منابع، تنظیم زمان مطالعه، ارزیابی پیشرفت و تغییر راهبردهای ناکارآمد داشتند. همچنین، تجربه موفقیتهای کوچک، بازخورد معلم، حمایت خانواده و فرصت انتخاب در کلاس، نقش مهمی در تقویت استقلال یادگیری ایفا کرد. نتایج نشان داد یادگیری خودراهبر دانشآموزان محصول تعامل پویا میان باورهای انگیزشی، راهبردهای فراشناختی و شرایط حمایتی محیط آموزشی است. بنابراین، توسعه یادگیری خودراهبر نیازمند طراحی محیطهایی است که در آن دانشآموزان بتوانند اهداف یادگیری خود را تعیین کنند، فرایند یادگیری را پایش نمایند، خطاهای خود را تحلیل کنند و در عین برخورداری از حمایت معلم و خانواده، مسئولیت تدریجی یادگیری خود را بر عهده گیرند.
دانلودها
مراجع
Bandura, A. (1997). Self-efficacy: The exercise of control. W. H. Freeman.
Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
Creswell, J. W., & Poth, C. N. (2018). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches (4th ed.). SAGE Publications.
Deci, E. L., & Ryan, R. M. (2000). The “what” and “why” of goal pursuits: Human needs and the self-determination of behavior. Psychological Inquiry, 11(4), 227–268. https://doi.org/10.1207/S15327965PLI1104_01
Dignath, C., Büttner, G., & Langfeldt, H.-P. (2008). How can primary school students learn self-regulated learning strategies most effectively? A meta-analysis on self-regulation training programmes. Educational Research Review, 3(2), 101–129. https://doi.org/10.1016/j.edurev.2008.02.003
Efklides, A. (2011). Interactions of metacognition with motivation and affect in self-regulated learning: The MASRL model. Educational Psychologist, 46(1), 6–25. https://doi.org/10.1080/00461520.2011.538645
Garrison, D. R. (1997). Self-directed learning: Toward a comprehensive model. Adult Education Quarterly, 48(1), 18–33. https://doi.org/10.1177/074171369704800103
Hadwin, A., & Oshige, M. (2011). Self-regulation, coregulation, and socially shared regulation: Exploring perspectives of social in self-regulated learning theory. Teachers College Record, 113(2), 240–264. https://doi.org/10.1177/016146811111300204
Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. SAGE Publications.
Loyens, S. M. M., Magda, J., & Rikers, R. M. J. P. (2008). Self-directed learning in problem-based learning and its relationships with self-regulated learning. Educational Psychology Review, 20(4), 411–427. https://doi.org/10.1007/s10648-008-9082-7
Panadero, E. (2017). A review of self-regulated learning: Six models and four directions for research. Frontiers in Psychology, 8, Article 422. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2017.00422
Paris, S. G., & Paris, A. H. (2001). Classroom applications of research on self-regulated learning. Educational Psychologist, 36(2), 89–101. https://doi.org/10.1207/S15326985EP3602_4
Pintrich, P. R., & De Groot, E. V. (1990). Motivational and self-regulated learning components of classroom academic performance. Journal of Educational Psychology, 82(1), 33–40. https://doi.org/10.1037/0022-0663.82.1.33
Schraw, G., & Moshman, D. (1995). Metacognitive theories. Educational Psychology Review, 7(4), 351–371. https://doi.org/10.1007/BF02212307
Winne, P. H., & Hadwin, A. F. (1998). Studying as self-regulated learning. In D. J. Hacker, J. Dunlosky, & A. C. Graesser (Eds.), Metacognition in educational theory and practice (pp. 277–304). Lawrence Erlbaum Associates.
Zimmerman, B. J. (2002). Becoming a self-regulated learner: An overview. Theory Into Practice, 41(2), 64–70. https://doi.org/10.1207/s15430421tip4102_2