تبیین نقش معلمان به‌عنوان عاملان توسعه انسانی در مدارس با تأکید بر همدلی آموزشی، عدالت کلاسی و بازخورد سازنده

نویسندگان

  • سید حسام الدین ابراهیمی گروه روان‌شناسی بالینی کودک و نوجوان، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران نویسنده
  • مریم سادات حسینی نسب گروه روان‌شناسی بالینی کودک و نوجوان، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

کلمات کلیدی:

معلمان, توسعه انسانی, همدلی آموزشی, عدالت کلاسی, بازخورد سازنده, پژوهش کیفی, مدارس تهران

چکیده

هدف پژوهش حاضر تبیین نقش معلمان به‌عنوان عاملان توسعه انسانی در مدارس با تمرکز بر سه مؤلفه همدلی آموزشی، عدالت کلاسی و بازخورد سازنده بود. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل ۲۴ نفر از معلمان مدارس ابتدایی و متوسطه شهر تهران بودند که با استفاده از نمونه‌گیری هدفمند و بر اساس معیارهایی مانند سابقه تدریس، تجربه تعامل تربیتی با دانش‌آموزان، تنوع جنسیت، مقطع تحصیلی و نوع مدرسه انتخاب شدند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته گردآوری شد و فرایند نمونه‌گیری تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت. هر مصاحبه بین ۴۵ تا ۷۵ دقیقه به طول انجامید. پس از پیاده‌سازی کامل مصاحبه‌ها، داده‌ها با استفاده از تحلیل مضمون شش‌مرحله‌ای و با کمک نرم‌افزار NVivo تحلیل شدند. برای افزایش اعتبار یافته‌ها از بازبینی مشارکت‌کنندگان، کدگذاری همکار، یادداشت‌برداری تحلیلی و مقایسه مستمر داده‌ها استفاده شد. تحلیل داده‌ها به استخراج چهار مقوله اصلی منجر شد: «همدلی آموزشی به‌مثابه درک موقعیت زیسته دانش‌آموز»، «عدالت کلاسی به‌مثابه تجربه کرامت و اعتماد»، «بازخورد سازنده به‌مثابه مسیر رشد و خودتنظیمی» و «عاملیت معلم در توسعه انسانی مدرسه‌محور». یافته‌ها نشان داد معلمان زمانی به عاملان توسعه انسانی تبدیل می‌شوند که از نقش انتقال‌دهنده دانش فراتر روند و با شناخت تفاوت‌های فردی، ایجاد فضای امن و منصفانه، ارائه بازخورد رشددهنده و حمایت از صدای دانش‌آموزان، امکان شکوفایی شناختی، اجتماعی، اخلاقی و هیجانی آنان را فراهم کنند. نتایج پژوهش نشان داد نقش توسعه‌ای معلمان در مدارس نه صرفاً به کیفیت تدریس محتوایی، بلکه به کیفیت رابطه، عدالت تعاملی، نوع بازخورد و توانایی معلم در تبدیل کلاس به فضای رشد انسانی وابسته است. بنابراین، سیاست‌گذاری آموزشی باید تربیت معلم را از آموزش روش‌های تدریس به سوی پرورش شایستگی‌های ارتباطی، اخلاقی، بازخوردی و عدالت‌محور گسترش دهد.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

Black, P., & Wiliam, D. (1998). Assessment and classroom learning. Assessment in Education: Principles, Policy & Practice, 5(1), 7–74. https://doi.org/10.1080/0969595980050102

Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa

Bronfenbrenner, U., & Morris, P. A. (2006). The bioecological model of human development. In W. Damon & R. M. Lerner (Eds.), Handbook of child psychology: Theoretical models of human development (6th ed., pp. 793–828). Wiley.

Chory-Assad, R. M. (2002). Classroom justice: Perceptions of fairness as a predictor of student motivation, learning, and aggression. Communication Quarterly, 50(1), 58–77. https://doi.org/10.1080/01463370209385646

Chory-Assad, R. M., & Paulsel, M. L. (2004). Classroom justice: Student aggression and resistance as reactions to perceived unfairness. Communication Education, 53(3), 253–273. https://doi.org/10.1080/0363452042000265189

Cornelius-White, J. (2007). Learner-centered teacher–student relationships are effective: A meta-analysis. Review of Educational Research, 77(1), 113–143. https://doi.org/10.3102/003465430298563

Creswell, J. W., & Poth, C. N. (2018). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches (4th ed.). SAGE Publications.

Darling-Hammond, L., Flook, L., Cook-Harvey, C., Barron, B., & Osher, D. (2020). Implications for educational practice of the science of learning and development. Applied Developmental Science, 24(2), 97–140. https://doi.org/10.1080/10888691.2018.1537791

Hattie, J., & Timperley, H. (2007). The power of feedback. Review of Educational Research, 77(1), 81–112. https://doi.org/10.3102/003465430298487

Jussim, L., & Harber, K. D. (2005). Teacher expectations and self-fulfilling prophecies: Knowns and unknowns, resolved and unresolved controversies. Psychological Review, 112(1), 131–155. https://doi.org/10.1037/0033-295X.112.1.131

Kallio, H., Pietilä, A. M., Johnson, M., & Kangasniemi, M. (2016). Systematic methodological review: Developing a framework for a qualitative semi-structured interview guide. Journal of Advanced Nursing, 72(12), 2954–2965. https://doi.org/10.1111/jan.13031

Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. SAGE Publications.

Meyers, S., Rowell, K., Wells, M., & Smith, B. C. (2019). Teacher empathy: A model of empathy for teaching for student success. College Teaching, 67(3), 160–168. https://doi.org/10.1080/87567555.2019.1579699

Noddings, N. (2012). The caring relation in teaching. Oxford Review of Education, 38(6), 771–781. https://doi.org/10.1080/03054985.2012.745047

Nussbaum, M. C. (2011). Creating capabilities: The human development approach. Harvard University Press.

Pianta, R. C., Hamre, B. K., & Allen, J. P. (2012). Teacher–student relationships and engagement: Conceptualizing, measuring, and improving the capacity of classroom interactions. In S. L. Christenson, A. L. Reschly, & C. Wylie (Eds.), Handbook of research on student engagement (pp. 365–386). Springer. https://doi.org/10.1007/978-1-4614-2018-7_17

Roorda, D. L., Koomen, H. M. Y., Spilt, J. L., & Oort, F. J. (2011). The influence of affective teacher–student relationships on students’ school engagement and achievement: A meta-analytic approach. Review of Educational Research, 81(4), 493–529. https://doi.org/10.3102/0034654311421793

Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2000). Self-determination theory and the facilitation of intrinsic motivation, social development, and well-being. American Psychologist, 55(1), 68–78. https://doi.org/10.1037/0003-066X.55.1.68

Sen, A. (1999). Development as freedom. Oxford University Press.

Wentzel, K. R. (1997). Student motivation in middle school: The role of perceived pedagogical caring. Journal of Educational Psychology, 89(3), 411–419. https://doi.org/10.1037/0022-0663.89.3.411

دانلودها

گاه‌شمار انتشار

چاپ شده

شماره

نوع مقاله

Articles

نحوه استناد به مقاله

ابراهیمی س. ح. ا. ., & حسینی نسب م. س. . (1404). تبیین نقش معلمان به‌عنوان عاملان توسعه انسانی در مدارس با تأکید بر همدلی آموزشی، عدالت کلاسی و بازخورد سازنده. روان‌شناسی، آموزش و توسعه انسانی در مدارس, 1(3), 16-28. https://jehds.com/index.php/jehds/article/view/15