روان‌شناسی، آموزش و توسعه انسانی در مدارس 1 پیاپی 2 1404 04 01 Analyzing Students’ Lived Experiences of School Belonging and Its Role in the Formation of Academic and Social Identity تحلیل تجربه زیسته دانش‌آموزان از احساس تعلق به مدرسه و نقش آن در شکل‌گیری هویت تحصیلی و اجتماعی 14 28 EN حسن احمدی گروه سنجش و اندازه‌گیری، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران سارا سادات نوری گروه سنجش و اندازه‌گیری، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران Journal Article <p>This study aimed to analyze students’ lived experiences of school belonging and explain its role in the formation of their academic and social identity. This qualitative study was conducted using an interpretive phenomenological approach. The participants consisted of 22 lower- and upper-secondary school students from Tehran, selected through purposive sampling with attention to gender, grade level, school type, and academic status. Data were collected through semi-structured interviews and continued until theoretical saturation was reached. No substantially new meanings emerged after the twentieth interview, and two additional interviews were conducted to confirm saturation. After obtaining informed consent, the interviews were audio-recorded, transcribed verbatim, and analyzed using NVivo software. Thematic analysis was employed through the stages of familiarization with the data, initial coding, theme generation, theme review, theme definition and naming, and interpretive synthesis. Data analysis led to the extraction of five main categories: “school as a space of acceptance and psychological safety,” “teacher–student and peer relationships as the core of belonging,” “school belonging and the reconstruction of academic identity,” “participation, visibility, and the formation of social identity,” and “disrupted belonging through exclusion, comparison, and voicelessness.” The findings indicated that school belonging is not merely a transient emotional experience; rather, it functions as an identity-forming mechanism shaped through acceptance, respect, meaningful participation, supportive feedback, relational recognition, and perceived influence in the school environment. Students who perceived themselves as valued members of the school reported a more coherent academic identity, more stable motivation, stronger educational self-belief, and more active social participation. School belonging plays a fundamental role in connecting students’ everyday school experiences with their self-understanding as learners and their social positioning within the school community. Strengthening supportive relationships, reducing exclusion and harmful comparison, increasing student participation in school decisions, and creating psychologically safe environments can contribute to the development of students’ academic and social identity.</p> <p>پژوهش حاضر با هدف تحلیل تجربه زیسته دانش‌آموزان از احساس تعلق به مدرسه و تبیین نقش این تجربه در شکل‌گیری هویت تحصیلی و اجتماعی آنان انجام شد. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش پدیدارشناسی تفسیری انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل ۲۲ دانش‌آموز دوره متوسطه اول و دوم شهر تهران بودند که با استفاده از نمونه‌گیری هدفمند و با رعایت تنوع جنسیتی، پایه تحصیلی، نوع مدرسه و وضعیت تحصیلی انتخاب شدند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته گردآوری شد و فرایند مصاحبه تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت؛ به‌گونه‌ای که پس از مصاحبه بیستم، داده جدید معناداری حاصل نشد و دو مصاحبه تکمیلی برای اطمینان از اشباع انجام گرفت. مصاحبه‌ها پس از کسب رضایت آگاهانه، ضبط، پیاده‌سازی و با استفاده از نرم‌افزار NVivo تحلیل شدند. تحلیل داده‌ها بر اساس تحلیل مضمون و طی مراحل آشنایی با داده‌ها، کدگذاری اولیه، استخراج مضامین، بازبینی، نام‌گذاری و تفسیر مضامین انجام شد. تحلیل داده‌ها به استخراج پنج مقوله اصلی منجر شد: «مدرسه به‌مثابه فضای پذیرش و امنیت روانی»، «روابط معلم ـ دانش‌آموز و همسالان به‌عنوان کانون تعلق»، «تعلق مدرسه‌ای و بازتعریف هویت تحصیلی»، «مشارکت، دیده‌شدن و شکل‌گیری هویت اجتماعی» و «گسست تعلق و تجربه طرد، مقایسه و بی‌صدایی». یافته‌ها نشان داد که احساس تعلق به مدرسه صرفاً یک تجربه عاطفی گذرا نیست، بلکه سازوکاری هویتی است که از طریق تجربه پذیرش، احترام، امکان مشارکت، بازخورد حمایتی، روابط معنادار و احساس اثرگذاری در محیط مدرسه شکل می‌گیرد. دانش‌آموزانی که خود را عضو ارزشمند مدرسه می‌دانستند، هویت تحصیلی منسجم‌تر، انگیزش پایدارتر، خودباوری آموزشی بالاتر و مشارکت اجتماعی فعال‌تری را گزارش کردند. احساس تعلق به مدرسه نقشی بنیادین در پیوند میان تجربه روزمره دانش‌آموزان، ادراک آنان از خود به‌عنوان یادگیرنده و شکل‌گیری جایگاه اجتماعی آنان در مدرسه دارد. تقویت روابط حمایتی، کاهش تجربه طرد و مقایسه، افزایش مشارکت دانش‌آموزان در تصمیم‌های مدرسه و ایجاد فضای امن روانی می‌تواند به تحکیم هویت تحصیلی و اجتماعی دانش‌آموزان کمک کند</p> https://jehds.com/index.php/jehds/article/download/9/8