روان‌شناسی، آموزش و توسعه انسانی در مدارس 1 پیاپی 1 1404 02 01 Explaining a Multilevel Model of Students’ Academic Resilience in Schools with Emphasis on Emotional Self-Regulation, Teacher Support, and Family Psychological Capital تبیین الگوی چندسطحی تاب‌آوری تحصیلی دانش‌آموزان در مدارس با تأکید بر خودتنظیمی هیجانی، حمایت معلم و سرمایه روان‌شناختی خانواده 1 15 EN امیر حسین کریمی راد : گروه روان‌شناسی تربیتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران سارا سادات حسینی نسب گروه روان‌شناسی تربیتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران محمد رضا احمدی گروه روان‌شناسی تربیتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران Journal Article <p>This study aimed to explain a multilevel model of students’ academic resilience in schools in Tehran, with a particular focus on emotional self-regulation, teacher support, and family psychological capital. This qualitative study was conducted using thematic analysis. The participants consisted of 24 students, teachers, and parents from secondary schools in Tehran, selected through purposive sampling with maximum variation. Data were collected exclusively through semi-structured interviews. Sampling continued until theoretical saturation was reached; saturation occurred at the twenty-first interview, and three additional interviews were conducted to confirm conceptual adequacy. All interviews were conducted after obtaining informed consent, audio-recorded, transcribed verbatim, and analyzed using NVivo software. Trustworthiness was enhanced through member checking, peer review, recoding, prolonged engagement with the data, and maintaining an audit trail. Data analysis led to the identification of five main categories: “emotional self-regulation as the intrapersonal core of resilience,” “teacher support as a relational and instructional buffer,” “family psychological capital as a source of hope, efficacy, and optimism,” “school-family alignment in managing academic pressure,” and “the process of recovery from academic failure and persistence.” The findings indicated that academic resilience is not merely an individual trait but emerges through dynamic interactions among students’ emotion regulation capacities, teacher-student relational quality, and the psychological resources embedded in the family context. The findings suggest that students’ academic resilience should be understood through a multilevel model. School-based interventions are likely to be more effective when they simultaneously target emotional self-regulation skills, teacher support, and family psychological capital.</p> <p>هدف پژوهش حاضر تبیین الگوی چندسطحی تاب‌آوری تحصیلی دانش‌آموزان در مدارس شهر تهران با تمرکز بر نقش خودتنظیمی هیجانی، حمایت معلم و سرمایه روان‌شناختی خانواده بود. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل ۲۴ نفر از دانش‌آموزان، معلمان و والدین مدارس متوسطه شهر تهران بودند که به‌صورت هدفمند و با رعایت اصل تنوع انتخاب شدند. داده‌ها فقط از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته گردآوری شد. فرایند نمونه‌گیری تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت؛ به‌گونه‌ای که اشباع در مصاحبه بیست‌ویکم حاصل شد و سه مصاحبه تکمیلی برای اطمینان از کفایت مفهومی انجام گرفت. مصاحبه‌ها پس از اخذ رضایت آگاهانه، ضبط، پیاده‌سازی و با استفاده از نرم‌افزار NVivo تحلیل شدند. اعتبار یافته‌ها از طریق بازبینی مشارکت‌کنندگان، بررسی همتایان، کدگذاری مجدد و ثبت مسیر تصمیم‌گیری پژوهش تقویت شد. تحلیل داده‌ها به استخراج پنج مقوله اصلی منجر شد: «خودتنظیمی هیجانی به‌مثابه هسته درون‌فردی تاب‌آوری»، «حمایت معلم به‌مثابه ضربه‌گیر رابطه‌ای و آموزشی»، «سرمایه روان‌شناختی خانواده به‌مثابه منبع امید، خودکارآمدی و خوش‌بینی»، «هم‌ترازی مدرسه و خانواده در مدیریت فشارهای تحصیلی» و «فرایند بازگشت از شکست تحصیلی و تداوم تلاش». یافته‌ها نشان داد تاب‌آوری تحصیلی صرفاً ویژگی فردی دانش‌آموز نیست، بلکه از تعامل پویا میان توانایی تنظیم هیجان، کیفیت رابطه معلم-دانش‌آموز و فضای روان‌شناختی خانواده شکل می‌گیرد. نتایج پژوهش نشان داد که تاب‌آوری تحصیلی دانش‌آموزان باید در قالب الگویی چندسطحی فهم شود. مداخله‌های مدرسه‌محور زمانی اثربخش‌تر خواهند بود که هم‌زمان بر آموزش مهارت‌های تنظیم هیجان، ارتقای حمایت معلم، و تقویت سرمایه روان‌شناختی خانواده تمرکز کنند.</p> https://jehds.com/index.php/jehds/article/download/5/1