روان‌شناسی، آموزش و توسعه انسانی در مدارس 2 پیاپی 8 1405 04 01 Designing a Psychological Model for Dropout Prevention Based on School Belonging, Future Hope, and Teachers’ Emotional Support طراحی مدل روان‌شناختی پیشگیری از ترک تحصیل بر اساس تعلق به مدرسه، امید آینده و حمایت عاطفی معلم 29 42 EN محمد مهدی ابراهیمی نسب گروه روان‌شناسی بالینی کودک و نوجوان، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران Journal Article <p>This study aimed to design a psychological model for preventing student dropout based on school belonging, future hope, and teachers’ emotional support. This qualitative study was conducted using thematic analysis. The participants consisted of 24 individuals, including at-risk secondary school students, teachers, and school counselors in Tehran, Iran. They were selected through purposive sampling with maximum variation. Data were collected through semi-structured interviews and continued until theoretical saturation was achieved. Inclusion criteria included direct experience with dropout risk or students at risk of dropout, willingness to participate, and the ability to describe lived experiences in detail. All interviews were audio-recorded with participants’ consent, transcribed verbatim, and analyzed using NVivo software. The analysis process included initial coding, categorization of codes, development of subthemes, and extraction of main themes. To enhance trustworthiness, member checking, peer debriefing, analytic memo writing, and an audit trail were employed. The analysis resulted in four main categories: “reconstructing school belonging,” “strengthening future hope and imaginable pathways to success,” “teachers’ emotional support as a relational protective factor,” and “school-based intervention for early identification and re-engagement of at-risk students.” The findings indicated that dropout, from participants’ perspectives, was not merely the consequence of poor academic performance but rather the outcome of a gradual erosion of emotional connection to school, diminished future orientation, perceived rejection or indifference, and the lack of stable emotional support from teachers. The proposed model highlights the interaction between belonging, hope, and teacher support as central mechanisms of dropout prevention. Dropout prevention requires a psychological, relational, and school-based intervention model in which school becomes a belonging-oriented environment, teachers function as emotional support figures, and future hope serves as a motivational force for educational persistence. The proposed model may provide a practical basis for counseling, educational planning, and school policy interventions aimed at reducing dropout risk among secondary school students.</p> <p>پژوهش حاضر با هدف طراحی مدل روان‌شناختی پیشگیری از ترک تحصیل دانش‌آموزان دوره متوسطه بر اساس تعلق به مدرسه، امید آینده و حمایت عاطفی معلم انجام شد. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل 24 نفر از دانش‌آموزان در معرض خطر ترک تحصیل، معلمان و مشاوران مدارس متوسطه شهر تهران بودند که با روش نمونه‌گیری هدفمند و با لحاظ اصل بیشینه‌سازی تنوع انتخاب شدند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته گردآوری شد و فرایند مصاحبه‌ها تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت. معیارهای ورود شامل تجربه مستقیم با پدیده ترک تحصیل یا خطر ترک تحصیل، تمایل به مشارکت و توانایی بیان تجربه زیسته بود. داده‌ها پس از پیاده‌سازی کامل، با استفاده از نرم‌افزار NVivo و بر اساس مراحل کدگذاری اولیه، سازمان‌دهی کدها، استخراج مضامین فرعی و شکل‌دهی به مضامین اصلی تحلیل شد. برای افزایش اعتبار یافته‌ها از بازبینی مشارکت‌کنندگان، بررسی همتای پژوهشی، یادداشت‌برداری تحلیلی و ثبت مسیر تصمیم‌گیری استفاده شد. تحلیل داده‌ها به استخراج چهار مقوله اصلی منجر شد: «بازسازی تعلق به مدرسه»، «تقویت امید آینده و مسیرهای قابل تصور موفقیت»، «حمایت عاطفی معلم به‌عنوان عامل محافظ رابطه‌ای» و «مداخله مدرسه‌محور برای شناسایی و بازپیوند دانش‌آموزان در معرض خطر». یافته‌ها نشان دادند که ترک تحصیل در تجربه دانش‌آموزان صرفاً پیامد ضعف تحصیلی نیست، بلکه حاصل فرسایش تدریجی پیوند عاطفی با مدرسه، کاهش چشم‌انداز آینده، تجربه طرد یا بی‌تفاوتی و نبود حمایت عاطفی پایدار است. بر اساس یافته‌ها، مدل پیشنهادی بر پیوند میان سه سازه تعلق، امید و حمایت معلم استوار است. پیشگیری از ترک تحصیل نیازمند مداخله‌ای روان‌شناختی، رابطه‌محور و مدرسه‌محور است که در آن مدرسه به محیطی تعلق‌آفرین، معلم به منبع حمایت عاطفی و امید آینده به نیروی انگیزشی تداوم تحصیل تبدیل شود. مدل پیشنهادی می‌تواند مبنایی برای طراحی برنامه‌های مشاوره‌ای، آموزشی و سیاست‌گذاری مدرسه‌ای در راستای کاهش خطر ترک تحصیل باشد.</p> https://jehds.com/index.php/jehds/article/download/48/45