روان‌شناسی، آموزش و توسعه انسانی در مدارس 2 پیاپی 8 1405 04 01 Explaining the Relationship Between Perceived Educational Justice and Students’ Mental Health with the Mediating Role of Sense of Worth at School تبیین رابطه بین عدالت آموزشی ادراک‌شده و سلامت روان دانش‌آموزان با نقش میانجی احساس ارزشمندی در مدرسه 1 15 EN امیر علی صادقی نیا گروه مدیریت آموزشی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران ندا سادات موسوی تبار گروه مدیریت آموزشی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران Journal Article <p>This study aimed to explain students’ lived experiences of the relationship between perceived educational justice and mental health, with emphasis on the mediating role of sense of worth at school. This qualitative study was conducted using thematic analysis. The participants were 22 upper-secondary school students in Tehran, Iran, selected through purposive sampling with attention to variation in gender, grade level, school type, and academic status. Data were collected through semi-structured interviews, and sampling continued until theoretical saturation was achieved. Inclusion criteria included enrollment in grades 10 to 12, willingness to participate, ability to articulate school-related experiences, and provision of informed consent. Data were analyzed through open, axial, and selective coding using NVivo software. Credibility and trustworthiness were enhanced through member checking, peer review, an audit trail, and constant comparison of codes and categories. Data analysis led to the identification of five main categories: “fairness in learning opportunities and access to resources,” “justice in teacher–student interactions,” “fair assessment and respectful feedback,” “being seen, belonging, and feeling valued at school,” and “psychological consequences of perceived justice or injustice.” The findings indicated that perceived educational justice contributes to students’ mental health when students feel heard, are not judged merely by grades, have equal opportunities for development, and experience recognition of their human worth in school relationships. Sense of worth at school emerged as a mediating mechanism explaining how educational justice may influence psychological calmness, reduced anxiety, academic hope, and self-acceptance. The results suggest that educational justice is not merely an administrative or instructional principle; rather, it is a psychological and relational experience that can promote students’ mental health by strengthening their sense of worth at school. Accordingly, school policies should focus not only on equal distribution of educational resources but also on interactional quality, assessment practices, student voice, and a culture of respect.</p> <p>هدف پژوهش حاضر تبیین تجربه دانش‌آموزان از رابطه میان عدالت آموزشی ادراک‌شده و سلامت روان آنان با تأکید بر نقش میانجی احساس ارزشمندی در مدرسه بود. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل ۲۲ نفر از دانش‌آموزان دوره متوسطه دوم شهر تهران بودند که به روش نمونه‌گیری هدفمند و با رعایت تنوع جنسیت، پایه تحصیلی، نوع مدرسه و وضعیت تحصیلی انتخاب شدند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته گردآوری شد و فرایند نمونه‌گیری تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت. ملاک ورود شامل تحصیل در پایه‌های دهم تا دوازدهم، تمایل به مشارکت، توانایی بیان تجربه‌های مدرسه‌ای و رضایت آگاهانه بود. برای تحلیل داده‌ها از کدگذاری باز، محوری و انتخابی با کمک نرم‌افزار NVivo استفاده شد. اعتبار داده‌ها از طریق بازبینی مشارکت‌کنندگان، بررسی همتایان، ثبت مسیر تحلیل و مقایسه مستمر کدها تأمین گردید. تحلیل داده‌ها به استخراج پنج مقوله اصلی انجامید: «انصاف در فرصت‌های یادگیری و دسترسی به منابع»، «عدالت در تعامل معلم ـ دانش‌آموز»، «ارزیابی عادلانه و بازخورد محترمانه»، «احساس دیده‌شدن، تعلق و ارزشمندی در مدرسه» و «پیامدهای روان‌شناختی عدالت یا بی‌عدالتی ادراک‌شده». یافته‌ها نشان داد که عدالت آموزشی ادراک‌شده زمانی به سلامت روان دانش‌آموزان کمک می‌کند که دانش‌آموز احساس کند در مدرسه شنیده می‌شود، صرفاً بر اساس نمره قضاوت نمی‌شود، فرصت برابر برای رشد دارد و جایگاه انسانی او در تعاملات مدرسه‌ای به رسمیت شناخته می‌شود. احساس ارزشمندی در مدرسه به‌عنوان سازوکاری میانجی، اثر عدالت آموزشی را بر آرامش روانی، کاهش اضطراب، افزایش امید تحصیلی و تقویت خودپذیری توضیح داد. نتایج نشان می‌دهد که عدالت آموزشی تنها یک اصل اداری یا آموزشی نیست، بلکه تجربه‌ای روان‌شناختی و رابطه‌ای است که می‌تواند از طریق تقویت احساس ارزشمندی در مدرسه، سلامت روان دانش‌آموزان را ارتقا دهد. بنابراین، سیاست‌های مدرسه‌ای باید علاوه بر توزیع برابر منابع، بر کیفیت تعاملات، شیوه‌های ارزشیابی، شنیده‌شدن صدای دانش‌آموز و ایجاد فرهنگ احترام متمرکز شوند.</p> https://jehds.com/index.php/jehds/article/download/46/43