روان‌شناسی، آموزش و توسعه انسانی در مدارس 1 پیاپی 6 1404 12 01 Examining the Effectiveness of an Empathy Training Program in Reducing School Bullying and Enhancing Social Acceptance among Students بررسی اثربخشی برنامه آموزش همدلی بر کاهش قلدری مدرسه‌ای و افزایش پذیرش اجتماعی در میان دانش‌آموزان 71 85 FA سید محمد رضا حسنی گروه روان‌شناسی بالینی کودک و نوجوان، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران Journal Article <p>This study aimed to explore the perceived effectiveness of an empathy training program in reducing school bullying and enhancing social acceptance among students in Tehran. This qualitative evaluative study was conducted among 24 lower-secondary students in Tehran who had participated in an empathy training program. Participants were selected through purposive maximum-variation sampling. Data were collected only through semi-structured interviews and continued until theoretical saturation was achieved. Saturation occurred at the twenty-first interview, and three additional interviews were conducted to ensure data adequacy. The interviews were transcribed verbatim and analyzed using thematic analysis with the assistance of NVivo software. To enhance trustworthiness, member checking, peer debriefing, an audit trail, constant comparison, and reflexive memo-writing were used. The analysis yielded five main categories: “development of perspective-taking and emotional understanding,” “reduction of overt and covert bullying behaviors,” “strengthening supportive peer and bystander roles,” “enhancement of social acceptance and reconstruction of classroom relationships,” and “conditions for sustaining program effects in school.” Participants reported that the program helped them better understand the emotional consequences of ridicule, exclusion, labeling, and peer rejection. They also described improvements in self-control, respectful communication, defending victimized peers, and including socially isolated classmates in group activities. The findings suggest that empathy training can contribute to reducing school bullying and enhancing social acceptance by increasing emotional awareness, challenging the normalization of bullying, activating constructive bystander responses, and strengthening supportive classroom norms. However, the sustainability of these outcomes depends on teacher involvement, school-level follow-up, reinforcement of communication skills, and integration of empathy-based practices into the daily culture of classrooms.</p> <p>هدف پژوهش حاضر تبیین اثربخشی ادراک‌شده برنامه آموزش همدلی در کاهش قلدری مدرسه‌ای و افزایش پذیرش اجتماعی در میان دانش‌آموزان شهر تهران بود. این پژوهش با رویکرد کیفی و طرح ارزشیابانه انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل ۲۴ دانش‌آموز دوره متوسطه اول شهر تهران بودند که تجربه حضور در برنامه آموزش همدلی را داشتند و به روش نمونه‌گیری هدفمند با حداکثر تنوع انتخاب شدند. گردآوری داده‌ها فقط از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته انجام گرفت. مصاحبه‌ها تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت؛ اشباع در مصاحبه بیست‌ویکم حاصل شد و سه مصاحبه تکمیلی برای اطمینان از کفایت داده‌ها انجام شد. داده‌ها با روش تحلیل مضمون و با کمک نرم‌افزار NVivo تحلیل شدند. برای افزایش اعتبار یافته‌ها از بازبینی مشارکت‌کنندگان، مرور همتای پژوهشی، ثبت مسیر تحلیل و مقایسه مستمر کدها استفاده شد. تحلیل داده‌ها به استخراج پنج مقوله اصلی منجر شد: «رشد دیدگاه‌گیری و فهم هیجانی»، «کاهش رفتارهای آزارگرانه آشکار و پنهان»، «تقویت نقش حمایتی همسالان و تماشاگران»، «افزایش پذیرش اجتماعی و بازسازی روابط کلاسی» و «شرایط تداوم اثر برنامه در مدرسه». مشارکت‌کنندگان گزارش کردند که پس از برنامه، توانایی بیشتری در درک احساسات دیگران، تشخیص پیامدهای روانی تمسخر و طرد، کنترل واکنش‌های تکانشی و حمایت از دانش‌آموزان منزوی پیدا کرده‌اند. همچنین، بخشی از دانش‌آموزان اظهار داشتند که فضای کلاس از رقابت تحقیرآمیز به سمت گفت‌وگوی محترمانه‌تر و پذیرش تفاوت‌ها حرکت کرده است. نتایج نشان داد برنامه آموزش همدلی می‌تواند از طریق افزایش آگاهی هیجانی، کاهش عادی‌سازی قلدری، فعال‌سازی نقش تماشاگران و تقویت هنجارهای حمایتی، به کاهش قلدری مدرسه‌ای و افزایش پذیرش اجتماعی کمک کند. با این حال، پایداری آثار برنامه وابسته به مشارکت معلمان، پیگیری مدرسه، تقویت مهارت‌های ارتباطی و تبدیل همدلی به هنجار پایدار در فرهنگ کلاسی است.</p> https://jehds.com/index.php/jehds/article/download/39/36