روان‌شناسی، آموزش و توسعه انسانی در مدارس 1 پیاپی 6 1404 12 01 Lived Experiences of Students Regarding Academic Pressure, Family Expectations, and Challenges of Personal Identity Development تحلیل تجربه زیسته دانش‌آموزان از فشارهای تحصیلی، انتظارات خانواده و چالش‌های رشد هویت فردی 44 57 FA علی اکبر حشمتی گروه مدیریت آموزشی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران شاهرخ مرادی گروه مدیریت آموزشی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران Journal Article <p>This study aimed to explore the lived experiences of students in Tehran regarding academic pressure, family expectations, and challenges associated with personal identity development within school and family contexts. This qualitative study was conducted using a descriptive phenomenological design. Participants were 18 lower- and upper-secondary school students from Tehran, selected through purposive sampling with maximum variation in gender, grade level, school type, and academic performance. Data were collected through semi-structured interviews and continued until theoretical saturation was achieved. Interviews lasted between 45 and 75 minutes. After verbatim transcription, the data were analyzed using thematic analysis with the assistance of NVivo software. To enhance trustworthiness, member checking, peer debriefing, reflexive memoing, and thick description of the research context were applied. Data analysis led to the extraction of five main categories: “academic pressure and performance anxiety,” “family expectations and conditional acceptance,” “conflict between the real self and imposed pathways to success,” “adaptive and maladaptive coping strategies,” and “supportive resources for identity and resilience.” The findings indicated that academic pressure was not limited to school workload or examinations; rather, it was intertwined with fear of judgment, family comparison, future-related concerns, and doubts about personal worth. Conversely, emotional support from parents, nonjudgmental dialogue, opportunities for choice, and experiences of non-grade-based success were identified as protective resources. Students’ lived experiences suggest that academic pressure and family expectations become psychologically harmful when students’ worth is reduced to grades, rankings, and future occupational status. Strengthening family–school communication, educating parents, expanding school counseling services, and providing opportunities for autonomous identity exploration may reduce psychological pressure and support healthier identity development among students.</p> <p>هدف پژوهش حاضر واکاوی تجربه زیسته دانش‌آموزان شهر تهران از فشارهای تحصیلی، انتظارات خانواده و چالش‌های مرتبط با شکل‌گیری هویت فردی در بستر مدرسه و خانواده بود. این پژوهش با رویکرد کیفی و طرح پدیدارشناسی توصیفی انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل ۱۸ دانش‌آموز دوره متوسطه اول و دوم شهر تهران بودند که با روش نمونه‌گیری هدفمند و با رعایت بیشینه تنوع از نظر جنسیت، پایه تحصیلی، نوع مدرسه و وضعیت پیشرفت تحصیلی انتخاب شدند. گردآوری داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته انجام شد و فرایند مصاحبه تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت. مدت مصاحبه‌ها بین ۴۵ تا ۷۵ دقیقه بود. داده‌ها پس از پیاده‌سازی، با استفاده از تحلیل مضمون و به کمک نرم‌افزار NVivo تحلیل شدند. برای افزایش اعتبار یافته‌ها از بازبینی مشارکت‌کنندگان، بررسی همتای پژوهشی، یادداشت‌های تأملی و توصیف غنی زمینه استفاده شد. تحلیل داده‌ها به استخراج پنج مقوله اصلی منجر شد: «فشار تحصیلی و اضطراب عملکرد»، «انتظارات خانواده و احساس پذیرش مشروط»، «تعارض میان خود واقعی و مسیر تحمیلی موفقیت»، «راهبردهای مقابله‌ای سازگارانه و ناسازگارانه»، و «منابع حمایت‌کننده هویت و تاب‌آوری». یافته‌ها نشان دادند که فشار تحصیلی برای بسیاری از دانش‌آموزان صرفاً به حجم تکالیف یا آزمون‌ها محدود نبود، بلکه با ترس از قضاوت، مقایسه خانوادگی، نگرانی درباره آینده و تردید نسبت به ارزشمندی شخصی پیوند داشت. در مقابل، حمایت عاطفی خانواده، گفت‌وگوی غیرقضاوت‌گرانه، فرصت انتخاب و تجربه موفقیت‌های غیرنمره‌ای به عنوان منابع محافظتی گزارش شد. تجربه زیسته دانش‌آموزان نشان می‌دهد فشار تحصیلی و انتظارات خانواده هنگامی آسیب‌زا می‌شوند که ارزشمندی فردی دانش‌آموز به نمره، رتبه و آینده شغلی تقلیل یابد. تقویت ارتباط خانواده ـ مدرسه، آموزش والدین، توسعه مشاوره مدرسه‌ای و ایجاد فرصت‌های هویت‌یابی مستقل می‌تواند نقش مهمی در کاهش فشار روانی و حمایت از رشد سالم هویت دانش‌آموزان داشته باشد.</p> https://jehds.com/index.php/jehds/article/download/37/34