روان‌شناسی، آموزش و توسعه انسانی در مدارس 1 پیاپی 6 1404 12 01 Modeling the Relationship Between Academic Perfectionism, Fear of Failure, and Psychological Burnout Among Students: The Mediating Role of Self-Criticism مدل‌یابی رابطه بین کمال‌گرایی تحصیلی، ترس از شکست و فرسودگی روانی دانش‌آموزان با نقش میانجی خودانتقادی 30 43 EN فاطمه زهرا سادات احمدی گروه برنامه‌ریزی درسی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران علیرضا قاسمی پور گروه برنامه‌ریزی درسی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران Journal Article <p>This study aimed to qualitatively explain the relationship between academic perfectionism, fear of failure, and psychological burnout among students, with particular emphasis on the mediating role of self-criticism. This qualitative study was conducted using thematic analysis. The participants included 22 upper-secondary school students from Tehran who were selected through purposive sampling based on their lived experiences of academic pressure, fear of failure, psychological exhaustion, and perfectionistic tendencies. Data were collected through semi-structured interviews, and sampling continued until theoretical saturation was achieved. After obtaining informed consent, interviews were recorded, transcribed verbatim, and analyzed using NVivo software. The analysis involved initial coding, categorization of codes, development of subthemes, and extraction of main categories. To enhance trustworthiness, member checking, peer review, analytic memo writing, and constant comparison were applied throughout the research process. Data analysis led to the identification of five main categories: “inflexible academic standards and conditional self-worth,” “fear of failure and its psychosocial consequences,” “self-criticism as a mediating mechanism,” “psychological burnout and motivational disengagement,” and “family, school, and comparison-based intensifying contexts.” The findings indicated that academic perfectionism contributes to psychological burnout when students interpret failure or lower-than-expected performance as evidence of personal inadequacy. In this process, self-criticism operates as a mediating mechanism by transforming perfectionistic pressure into emotional exhaustion, academic avoidance, motivational decline, and feelings of burnout through harsh internal dialogue, rumination over mistakes, inability to accept relative performance, and generalization of academic failure to personal identity. The results suggest that the relationship between academic perfectionism and psychological burnout is not simple or linear; rather, it is intensified through fear of failure and self-criticism. Therefore, school-based interventions should focus not only on reducing academic pressure but also on decreasing self-critical thinking, promoting self-compassion, modifying unrealistic standards of success, and creating psychologically safe educational environments in which students can experience mistakes without threat to their self-worth.</p> <p>هدف پژوهش حاضر تبیین الگوی کیفی رابطه بین کمال‌گرایی تحصیلی، ترس از شکست و فرسودگی روانی دانش‌آموزان با تأکید بر نقش میانجی خودانتقادی بود. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل ۲۲ دانش‌آموز دوره متوسطه دوم شهر تهران بودند که با روش نمونه‌گیری هدفمند و بر اساس تجربه فشار تحصیلی، نگرانی از شکست، فرسودگی روانی و گرایش‌های کمال‌گرایانه انتخاب شدند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته گردآوری شد و فرایند نمونه‌گیری تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت. مصاحبه‌ها پس از اخذ رضایت آگاهانه ضبط، پیاده‌سازی و کدگذاری شدند. تحلیل داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار NVivo و بر اساس کدگذاری اولیه، سازمان‌دهی کدها، استخراج مضامین فرعی و شکل‌دهی به مقوله‌های اصلی انجام گرفت. برای افزایش اعتبار پژوهش از بازبینی مشارکت‌کنندگان، بررسی همکار پژوهشی، یادداشت‌برداری تحلیلی و مقایسه مستمر داده‌ها استفاده شد. تحلیل داده‌ها به استخراج پنج مقوله اصلی منجر شد: «استانداردهای تحصیلی غیرمنعطف و ارزشمندی مشروط»، «ترس از شکست و پیامدهای روانی ـ اجتماعی آن»، «خودانتقادی به‌مثابه سازوکار میانجی»، «فرسودگی روانی و گسست انگیزشی» و «زمینه‌های خانوادگی، مدرسه‌ای و مقایسه‌ای تشدیدکننده». یافته‌ها نشان داد که کمال‌گرایی تحصیلی زمانی به فرسودگی روانی منتهی می‌شود که دانش‌آموز شکست یا عملکرد کمتر از انتظار را نشانه بی‌ارزشی شخصی تفسیر کند. در این مسیر، خودانتقادی نقش حلقه واسط را ایفا می‌کند و از طریق گفت‌وگوی درونی سرزنشگر، نشخوار درباره اشتباهات، ناتوانی در پذیرش عملکرد نسبی و تعمیم یک شکست به کل هویت تحصیلی، فشار کمال‌گرایانه را به خستگی عاطفی، بی‌انگیزگی، اجتناب تحصیلی و احساس فرسودگی تبدیل می‌کند. نتایج نشان داد که رابطه بین کمال‌گرایی تحصیلی و فرسودگی روانی دانش‌آموزان رابطه‌ای خطی و ساده نیست، بلکه از مسیر ترس از شکست و خودانتقادی تشدید می‌شود. بنابراین، مداخلات مدرسه‌ای باید علاوه بر مدیریت فشار تحصیلی، بر کاهش خودانتقادی، آموزش خودشفقتی، اصلاح معیارهای غیرواقع‌بینانه موفقیت و ایجاد فضای ایمن برای تجربه خطا متمرکز شوند.</p> https://jehds.com/index.php/jehds/article/download/34/33