روان‌شناسی، آموزش و توسعه انسانی در مدارس 1 پیاپی 6 1404 12 01 طراحی مدل مدرسه تاب‌آور با تأکید بر مدیریت بحران روانی، حمایت اجتماعی و آمادگی هیجانی دانش‌آموزان طراحی مدل مدرسه تاب‌آور با تأکید بر مدیریت بحران روانی، حمایت اجتماعی و آمادگی هیجانی دانش‌آموزان 1 15 EN امیر حسین کریمی راد گروه روان‌شناسی تربیتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران سارا حسینی نسب گروه روان‌شناسی تربیتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران محمد رضا احمدی گروه روان‌شناسی تربیتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران Journal Article <p>This study aimed to design a resilient school model based on the experiences and perceptions of school stakeholders regarding psychological crisis management, social support, and students’ emotional preparedness. This qualitative study was conducted using thematic analysis. The participants included 24 students, school counselors, teachers, principals, and parents from Tehran, Iran, selected through purposive sampling with maximum variation. Data were collected through semi-structured interviews. Sampling continued until theoretical saturation was achieved; saturation occurred at the 21st interview, and three additional interviews were conducted to ensure data adequacy. The interviews were transcribed verbatim and analyzed using NVivo software. Braun and Clarke’s six-phase thematic analysis approach was used, including familiarization with data, initial coding, theme development, theme review, theme definition, and report writing. To enhance trustworthiness, member checking, peer debriefing, audit trail, and thick contextual description were applied. Data analysis led to the extraction of five main categories, 15 subcategories, and 52 initial codes. The main categories were: “psychological crisis governance in school,” “social support network and sense of belonging,” “emotional preparedness and self-regulation skills,” “safe, participatory, and anti-labeling school climate,” and “professional infrastructure, referral system, and organizational learning.” The final model indicated that a resilient school emerges when the school moves beyond fragmented crisis responses and becomes a proactive, relational, emotion-informed, participatory, and learning-oriented organization. A resilient school is not merely a school with an emergency plan; rather, it is an educational organization capable of early identification of psychological distress, activating social support networks, strengthening students’ emotional competencies, and coordinating administrators, teachers, counselors, families, and students to enhance individual and collective adaptation. Based on the findings, schools are recommended to integrate emotional literacy programs, psychological referral protocols, teacher training for initial crisis response, and student participation mechanisms into their school development plans.</p> <p>پژوهش حاضر با هدف طراحی مدل مدرسه تاب‌آور بر اساس تجربه‌ها و ادراکات کنشگران مدرسه درباره مدیریت بحران روانی، حمایت اجتماعی و آمادگی هیجانی دانش‌آموزان انجام شد. این مطالعه با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل ۲۴ نفر از دانش‌آموزان، مشاوران مدرسه، معلمان، مدیران و والدین در شهر تهران بودند که با نمونه‌گیری هدفمند و با رعایت اصل تنوع انتخاب شدند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته گردآوری شد و فرآیند نمونه‌گیری تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت؛ اشباع در مصاحبه بیست‌ویکم حاصل شد و سه مصاحبه تکمیلی برای اطمینان از کفایت داده‌ها انجام گرفت. داده‌های مصاحبه پس از پیاده‌سازی، در نرم‌افزار NVivo کدگذاری و با روش تحلیل مضمون شش‌مرحله‌ای تحلیل شد. برای افزایش اعتبار یافته‌ها از بازبینی مشارکت‌کنندگان، مرور همکار پژوهشی، ثبت مسیر تحلیل و توصیف غنی زمینه استفاده شد. تحلیل داده‌ها به استخراج ۵ مقوله اصلی، ۱۵ مقوله فرعی و ۵۲ کد اولیه منجر شد. مقوله‌های اصلی شامل «حکمرانی بحران روانی در مدرسه»، «شبکه حمایت اجتماعی و احساس تعلق»، «آمادگی هیجانی و مهارت‌های خودتنظیمی»، «اقلیم ایمن، مشارکتی و ضدبرچسب‌زنی» و «زیرساخت حرفه‌ای، ارجاع و یادگیری سازمانی» بود. مدل نهایی نشان داد مدرسه تاب‌آور زمانی شکل می‌گیرد که مدرسه از سطح واکنش پراکنده به بحران فراتر رود و به نظامی پیش‌نگر، رابطه‌محور، هیجان‌آگاه، مشارکت‌پذیر و یادگیرنده تبدیل شود. مدرسه تاب‌آور صرفاً مدرسه‌ای مجهز به برنامه اضطراری نیست، بلکه سازمانی تربیتی است که نشانه‌های آشفتگی روانی را زود تشخیص می‌دهد، شبکه‌های حمایتی را فعال می‌کند، مهارت‌های هیجانی دانش‌آموزان را تقویت می‌کند و از طریق هماهنگی میان مدیر، معلم، مشاور، خانواده و دانش‌آموزان، ظرفیت سازگاری فردی و جمعی را افزایش می‌دهد. بر اساس یافته‌ها، پیشنهاد می‌شود مدارس برنامه‌های منظم سواد هیجانی، پروتکل‌های ارجاع روان‌شناختی، آموزش معلمان برای مداخله اولیه و سازوکارهای مشارکت دانش‌آموزی را در برنامه توسعه مدرسه ادغام کنند.</p> https://jehds.com/index.php/jehds/article/download/32/31