روان‌شناسی، آموزش و توسعه انسانی در مدارس 1 پیاپی 5 1404 10 01 Explaining the Psychological Effects of Academic Labeling in Schools on Students’ Self-Esteem, Motivation, and Developmental Pathways تبیین اثرات روان‌شناختی برچسب‌زنی تحصیلی در مدارس بر عزت‌نفس، انگیزش و مسیر رشد دانش‌آموزان 71 85 EN شیوا حسینی گروه روان‌شناسی بالینی کودک و نوجوان، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران سید علی اکبر احمدی گروه روان‌شناسی بالینی کودک و نوجوان، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران نرگس هاشمی گروه روان‌شناسی بالینی کودک و نوجوان، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران Journal Article <p>This study aimed to explain students’ lived experiences of academic labeling in schools and to identify its psychological effects on self-esteem, academic motivation, and developmental trajectories. This qualitative study was conducted using thematic analysis. The participants were 24 lower- and upper-secondary school students from Tehran, selected through purposive sampling with maximum variation from public and non-public schools. Data were collected through individual semi-structured interviews. Interviewing continued until theoretical saturation was reached; saturation occurred after the twenty-first interview, and three additional interviews were conducted to confirm conceptual adequacy. All interviews were transcribed verbatim and analyzed using NVivo software. The analytical process included open coding, code categorization, development of subthemes, and extraction of main themes. To enhance trustworthiness, member checking, peer review, analytic memoing, and constant comparison were used. Data analysis led to the identification of five main categories: internalization of labels and weakening of self-worth, transformation of academic motivation, reproduction of expectations in school interactions, changes in developmental pathways and future choices, and coping strategies and reconstruction of academic identity. The findings indicated that labels such as “weak,” “lazy,” “untalented,” “troublemaker,” and even “top student” could alter students’ perceptions of ability, competence, and future possibilities. Negative labels were associated with avoidance, performance anxiety, reduced classroom participation, and diminished academic hope. Positive labels, although seemingly supportive, sometimes produced perfectionistic pressure, fear of failure, and a restricted sense of identity. Academic labeling is not merely a linguistic act; rather, it is a psychosocial mechanism that shapes students’ motivational and developmental pathways through teacher expectations, peer comparison, academic self-concept, and the quality of feedback. Reducing its harmful consequences requires teacher training, revision of evaluative practices, growth-oriented feedback, and the creation of a school culture based on respect, flexibility, and the possibility of change.</p> <p>هدف پژوهش حاضر تبیین تجربه زیسته دانش‌آموزان از برچسب‌زنی تحصیلی در مدرسه و شناسایی پیامدهای روان‌شناختی آن بر عزت‌نفس، انگیزش تحصیلی و مسیر رشد فردی ـ آموزشی آنان بود. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل 24 دانش‌آموز دوره متوسطه اول و دوم شهر تهران بودند که به‌صورت هدفمند و با راهبرد حداکثر تنوع از مدارس دولتی و غیردولتی انتخاب شدند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته فردی گردآوری شد. فرایند مصاحبه تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت؛ اشباع در مصاحبه بیست‌ویکم حاصل شد و سه مصاحبه تکمیلی برای اطمینان از کفایت مفهومی انجام گرفت. داده‌ها پس از پیاده‌سازی کامل، با استفاده از نرم‌افزار NVivo و بر اساس مراحل کدگذاری باز، طبقه‌بندی کدها، استخراج مضامین فرعی و تدوین مضامین اصلی تحلیل شدند. برای افزایش اعتبار یافته‌ها از بازبینی مشارکت‌کنندگان، مرور همتایان، یادداشت‌برداری تحلیلی و مقایسه مستمر داده‌ها استفاده شد. تحلیل داده‌ها به استخراج پنج مقوله اصلی انجامید: درونی‌سازی برچسب و تضعیف ارزشمندی خود، دگرگونی انگیزش تحصیلی، بازتولید انتظارات در تعاملات مدرسه‌ای، تغییر مسیر رشد و انتخاب‌های آینده، و راهبردهای مقابله و بازسازی هویت تحصیلی. یافته‌ها نشان دادند که برچسب‌هایی نظیر «ضعیف»، «تنبل»، «بی‌استعداد»، «دردسرساز» و حتی «شاگرد ممتاز» می‌توانند برداشت دانش‌آموز از توانایی، شایستگی و آینده خود را تغییر دهند. برخی دانش‌آموزان پس از دریافت برچسب‌های منفی دچار اجتناب، اضطراب عملکرد، کاهش مشارکت کلاسی و افت امید تحصیلی شدند؛ در مقابل، برخی برچسب‌های مثبت نیز با فشار کمال‌گرایانه، ترس از شکست و محدود شدن هویت فردی همراه بود. برچسب‌زنی تحصیلی صرفاً یک کنش زبانی ساده نیست، بلکه سازوکاری روانی ـ اجتماعی است که از طریق انتظارات معلم، مقایسه همسالان، خودپنداره تحصیلی و کیفیت بازخورد، مسیر انگیزشی و رشدی دانش‌آموزان را شکل می‌دهد. کاهش پیامدهای آسیب‌زای آن مستلزم آموزش معلمان، بازنگری در نظام ارزشیابی، استفاده از بازخوردهای رشدمدار و ایجاد فرهنگ مدرسه‌ای مبتنی بر احترام، انعطاف‌پذیری و امکان تغییر است.</p> https://jehds.com/index.php/jehds/article/download/31/30