روان‌شناسی، آموزش و توسعه انسانی در مدارس 1 پیاپی 1 1404 02 01 Analyzing the Role of School Psychosocial Climate in Predicting Students’ Academic Burnout Through the Mediating Roles of Performance Anxiety and Academic Self-Efficacy تحلیل نقش جوّ روانی ـ اجتماعی مدرسه در پیش‌بینی فرسودگی تحصیلی دانش‌آموزان با میانجی‌گری اضطراب عملکرد و خودکارآمدی تحصیلی 30 42 EN فاطمه زهرا سادات احمدی گروه برنامه‌ریزی درسی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران علیرضا قاسمی پور گروه برنامه‌ریزی درسی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران Journal Article <p>This study aimed to explain how the psychosocial climate of school contributes to students’ academic burnout through the perceived mediating mechanisms of performance anxiety and academic self-efficacy. This qualitative study was conducted using thematic analysis. The participants were 24 secondary school students from Tehran, Iran, selected through purposive sampling with maximum variation in gender, grade level, school type, and perceived academic pressure. Data were collected exclusively through semi-structured interviews. Sampling continued until theoretical saturation was reached; saturation occurred at the twenty-first interview, and three additional interviews were conducted to confirm thematic stability. All interviews were audio-recorded, transcribed verbatim, and analyzed using NVivo software. To enhance trustworthiness, member checking, peer review, analytic memoing, and constant comparison of codes were employed. Ethical principles, including voluntary participation, confidentiality, informed consent, and the right to withdraw, were observed throughout the research process. The analysis yielded five main categories: “quality of supportive relationships at school,” “evaluation culture and performance anxiety,” “academic self-efficacy as a psychological protective resource,” “pathways of academic burnout experience,” and “the combined mechanism linking school climate to burnout.” Findings indicated that a supportive school climate reduced burnout when students experienced psychological safety, teacher support, peer belonging, respectful communication, and opportunities to make mistakes without humiliation. Conversely, excessive competition, constant comparison, high-stakes grading, and outcome-centered expectations intensified performance anxiety and weakened students’ beliefs in their academic capabilities. Academic burnout should not be understood merely as a consequence of academic workload. Rather, it emerges from the interaction between the emotional-relational structure of school, evaluative practices, students’ performance anxiety, and their perceived academic self-efficacy. School-based interventions should therefore simultaneously improve teacher-student relationships, reform assessment culture, reduce performance anxiety, and strengthen students’ academic self-efficacy.</p> <p>هدف پژوهش حاضر تبیین نقش جوّ روانی ـ اجتماعی مدرسه در شکل‌گیری فرسودگی تحصیلی دانش‌آموزان با تمرکز بر سازوکارهای میانجی اضطراب عملکرد و خودکارآمدی تحصیلی بود. این مطالعه با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل 24 دانش‌آموز دوره متوسطه شهر تهران بودند که به‌صورت هدفمند و با رعایت تنوع جنسیت، پایه تحصیلی، نوع مدرسه و سطح ادراک‌شده فشار تحصیلی انتخاب شدند. داده‌ها فقط از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته گردآوری شد. فرایند نمونه‌گیری تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت؛ اشباع در مصاحبه بیست‌ویکم حاصل شد و سه مصاحبه تکمیلی برای اطمینان از پایداری مضامین انجام گرفت. مصاحبه‌ها ضبط، پیاده‌سازی و با استفاده از نرم‌افزار NVivo تحلیل شدند. برای افزایش اعتبار یافته‌ها از بازبینی مشارکت‌کنندگان، مرور همتای پژوهشی، ثبت یادداشت‌های تحلیلی و مقایسه مستمر کدها استفاده شد. تحلیل داده‌ها به استخراج پنج مقوله اصلی انجامید: «کیفیت روابط حمایتی در مدرسه»، «فرهنگ ارزیابی و اضطراب عملکرد»، «خودکارآمدی تحصیلی به‌مثابه سپر روان‌شناختی»، «مسیرهای تجربه فرسودگی تحصیلی» و «سازوکار ترکیبی اثر جوّ مدرسه بر فرسودگی». یافته‌ها نشان دادند که جوّ مدرسه زمانی به کاهش فرسودگی کمک می‌کند که دانش‌آموزان احساس امنیت روانی، حمایت معلم، تعلق به کلاس و امکان خطا کردن بدون تحقیر داشته باشند. در مقابل، فضای رقابت افراطی، مقایسه مستمر، تهدید نمره و تأکید یک‌جانبه بر نتیجه، اضطراب عملکرد را تشدید و احساس ناکارآمدی را تقویت می‌کند. نتایج نشان داد فرسودگی تحصیلی تنها پیامد فشار درسی نیست، بلکه حاصل تعامل میان ساختار عاطفی ـ ارتباطی مدرسه، شیوه‌های ارزیابی، تجربه اضطراب عملکرد و ادراک دانش‌آموز از توانایی تحصیلی خویش است. بنابراین، مداخلات مدرسه‌محور باید هم‌زمان بر بهبود روابط، اصلاح فرهنگ ارزشیابی، کاهش اضطراب عملکرد و تقویت خودکارآمدی تحصیلی تمرکز کنند</p> https://jehds.com/index.php/jehds/article/download/3/3