روان‌شناسی، آموزش و توسعه انسانی در مدارس 1 پیاپی 5 1404 10 01 Developing a Predictive Model of Students’ Mental Health Based on Sleep Quality, Virtual Space Use, and Family Support ارائه مدل پیش‌بینی سلامت روان دانش‌آموزان بر اساس کیفیت خواب، استفاده از فضای مجازی و حمایت خانوادگی 29 42 EN علی رضا شکوهی نیا گروه برنامه‌ریزی درسی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران نیلوفر ابراهیمی گروه برنامه‌ریزی درسی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران امیر محمد کمالی گروه برنامه‌ریزی درسی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران Journal Article <p>This study aimed to develop a qualitative predictive model of students’ mental health based on sleep quality, patterns of virtual space use, and perceived family support. This qualitative study was conducted using a thematic analysis design. The participants were 24 secondary school students from Tehran, selected through purposive sampling with maximum variation in gender, grade level, school type, and lived experiences related to sleep, virtual space use, and family support. Data were collected only through semi-structured interviews and continued until theoretical saturation was achieved. After obtaining informed consent, the interviews were audio-recorded, transcribed verbatim, and organized using NVivo software. Data analysis was conducted through open, axial, and selective coding, supported by constant comparison, peer review, and participant validation. The analysis yielded five main categories: “sleep quality and emotional-cognitive regulation,” “nighttime and problematic use of virtual space,” “family support and psychological safety at home,” “family conflict, ineffective monitoring, and academic pressure,” and “an interactive model for predicting mental health.” The findings indicated that poor sleep quality, prolonged and emotionally stimulating use of virtual space, and weak emotional support from family jointly contributed to anxiety, irritability, mental fatigue, reduced concentration, and loneliness among students. Conversely, regular sleep routines, conscious digital self-regulation, and warm, non-controlling family support functioned as protective factors for students’ mental health. The final model suggests that students’ mental health is not shaped by a single factor but by the dynamic interaction between sleep rhythms, digital experiences, and the quality of family relationships. Therefore, school-based interventions should simultaneously address sleep hygiene, digital literacy, emotion regulation, and family empowerment.</p> <p>هدف پژوهش حاضر ارائه مدلی کیفی برای تبیین و پیش‌بینی سلامت روان دانش‌آموزان بر اساس کیفیت خواب، الگوهای استفاده از فضای مجازی و حمایت خانوادگی بود. این پژوهش با رویکرد کیفی و طرح تحلیل مضمون انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل 24 دانش‌آموز دوره متوسطه شهر تهران بودند که به روش نمونه‌گیری هدفمند و با رعایت اصل حداکثر تنوع از نظر جنسیت، پایه تحصیلی، نوع مدرسه و تجربه زیسته مرتبط با خواب، فضای مجازی و حمایت خانوادگی انتخاب شدند. داده‌ها فقط از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته گردآوری شد و فرایند مصاحبه تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت. مصاحبه‌ها پس از اخذ رضایت آگاهانه، ضبط، پیاده‌سازی و در نرم‌افزار NVivo سازمان‌دهی شدند. تحلیل داده‌ها با روش کدگذاری باز، محوری و انتخابی و با استفاده از مقایسه مستمر انجام گرفت. تحلیل داده‌ها به استخراج پنج مقوله اصلی انجامید: «کیفیت خواب و تنظیم هیجانی ـ شناختی»، «استفاده شبانه و مسئله‌مند از فضای مجازی»، «حمایت خانوادگی و امنیت روانی خانه»، «تعارضات خانوادگی، نظارت ناکارآمد و فشار تحصیلی»، و «مدل تعاملی پیش‌بینی سلامت روان». یافته‌ها نشان دادند که افت کیفیت خواب، استفاده طولانی‌مدت و هیجان‌برانگیز از فضای مجازی و ضعف حمایت عاطفی خانواده، در کنار یکدیگر زمینه افزایش اضطراب، تحریک‌پذیری، خستگی ذهنی، افت تمرکز و احساس تنهایی را فراهم می‌کنند. در مقابل، خواب منظم، مدیریت آگاهانه استفاده دیجیتال و حمایت خانوادگی گرم و غیرکنترل‌گرانه به‌عنوان عوامل محافظت‌کننده سلامت روان تجربه شدند. مدل نهایی نشان داد سلامت روان دانش‌آموزان نه محصول یک عامل منفرد، بلکه حاصل تعامل پویای زیست‌ریتم خواب، تجربه دیجیتال و کیفیت روابط خانوادگی است. بنابراین، مداخلات مدرسه‌محور باید هم‌زمان بر بهداشت خواب، سواد دیجیتال، تنظیم هیجان و توانمندسازی خانواده متمرکز شوند.</p> https://jehds.com/index.php/jehds/article/download/28/27