روان‌شناسی، آموزش و توسعه انسانی در مدارس 1 پیاپی 5 1404 10 01 Examining the Relationship Between Social Loneliness, School Belonging, and Avoidant Behaviors Among Students in Educational Settings بررسی رابطه بین تنهایی اجتماعی، تعلق به مدرسه و رفتارهای اجتنابی دانش‌آموزان در محیط‌های آموزشی 15 28 EN فاطمه سادات موسوی نژاد گروه روان‌شناسی مدرسه، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران محمد امین رضایی تبار گروه روان‌شناسی مدرسه، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران Journal Article <p>This study aimed to explain students’ lived experiences of the relationship between social loneliness, school belonging, and avoidant behaviors in educational settings in Tehran. This qualitative study employed thematic analysis. The participants were 24 lower- and upper-secondary school students from Tehran, selected through purposive sampling with attention to variation in gender, grade level, and school type. Data were collected exclusively through semi-structured interviews. Sampling continued until theoretical saturation was achieved; initial saturation occurred at the twenty-first interview, and three additional interviews were conducted to confirm the stability of the emerging categories. The interviews were transcribed verbatim and analyzed using NVivo software. The analysis followed the stages of familiarization with the data, initial coding, searching for themes, reviewing themes, defining and naming themes, and producing the final report. The analysis yielded five main categories: “feeling socially invisible,” “weak emotional connection with school,” “avoidance as a psychological self-protection strategy,” “the role of teacher and peer relationships in intensifying or reducing loneliness,” and “retreating into private and digital spaces.” The findings indicated that students’ social loneliness was not merely related to the absence of friends; rather, it was closely tied to feeling unseen, unheard, and lacking a meaningful position within the school community. Reduced school belonging gradually contributed to withdrawal from classroom activities, psychological disengagement, avoidance of group participation, and distancing from educational interactions. The findings suggest that students’ avoidant behaviors should not be interpreted solely as low motivation or individual weakness. Instead, such behaviors often represent maladaptive yet psychologically meaningful responses to social loneliness and weakened school belonging. School-based interventions should therefore focus on strengthening supportive relationships, promoting meaningful participation, improving teacher-student interactions, and developing an inclusive school culture.</p> <p>هدف پژوهش حاضر، تبیین تجربه زیسته دانش‌آموزان از رابطه میان تنهایی اجتماعی، احساس تعلق به مدرسه و شکل‌گیری رفتارهای اجتنابی در محیط‌های آموزشی شهر تهران بود. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل 24 دانش‌آموز دوره متوسطه اول و دوم شهر تهران بودند که با نمونه‌گیری هدفمند و با رعایت تنوع در جنسیت، پایه تحصیلی و نوع مدرسه انتخاب شدند. داده‌ها تنها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته گردآوری شد. فرایند نمونه‌گیری تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت؛ به‌گونه‌ای که اشباع اولیه در مصاحبه بیست‌ویکم حاصل شد و سه مصاحبه پایانی برای اطمینان از ثبات مقوله‌ها انجام گرفت. مصاحبه‌ها پس از پیاده‌سازی، با استفاده از نرم‌افزار NVivo و بر اساس مراحل آشنایی با داده‌ها، کدگذاری اولیه، جست‌وجوی مضامین، بازبینی مضامین، نام‌گذاری مضامین و تدوین گزارش تحلیل شدند. تحلیل داده‌ها به استخراج پنج مقوله اصلی منجر شد: «احساس نامرئی‌بودن اجتماعی»، «ضعف پیوند عاطفی با مدرسه»، «اجتناب به‌مثابه راهبرد حفاظت روانی»، «نقش روابط معلم و همسالان در تشدید یا تعدیل تنهایی»، و «پناه‌بردن به فضاهای فردی و دیجیتال». یافته‌ها نشان داد که تنهایی اجتماعی در تجربه دانش‌آموزان صرفاً به نبود دوست محدود نبود، بلکه بیشتر به احساس دیده‌نشدن، جدی گرفته‌نشدن و نداشتن جایگاه معنادار در مدرسه مربوط می‌شد. کاهش تعلق به مدرسه نیز به‌تدریج زمینه‌ساز کناره‌گیری از فعالیت‌های کلاسی، غیبت ذهنی، اجتناب از مشارکت گروهی و فاصله‌گیری از تعاملات آموزشی شد. بر اساس یافته‌ها، رفتارهای اجتنابی دانش‌آموزان را نمی‌توان تنها به کم‌انگیزگی یا ضعف فردی نسبت داد، بلکه این رفتارها اغلب پاسخی سازگارانه اما ناکارآمد به تجربه تنهایی اجتماعی و فقدان تعلق مدرسه‌ای هستند. بنابراین، مداخلات مدرسه‌محور باید بر تقویت ارتباطات حمایتی، افزایش مشارکت معنادار، بهبود کیفیت رابطه معلم ـ دانش‌آموز و ایجاد فرهنگ مدرسه‌ای پذیرا تمرکز کنند.</p> https://jehds.com/index.php/jehds/article/download/27/26