روان‌شناسی، آموزش و توسعه انسانی در مدارس 1 پیاپی 5 1404 10 01 An Analysis of Factors Influencing Students’ Motivational Gap in Public and Private Schools through the Lens of Educational Justice تحلیل عوامل مؤثر بر شکاف انگیزشی دانش‌آموزان در مدارس دولتی و غیردولتی با رویکرد عدالت آموزشی 1 14 EN امیر حسین هاشمی نسب گروه روان‌شناسی تربیتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران Journal Article <p>This study aimed to explain the factors contributing to the formation and persistence of the motivational gap among students in public and private schools in Tehran, with an emphasis on educational justice. This qualitative study employed thematic analysis. The participants consisted of 24 students, teachers, school counselors, and principals from public and private schools in Tehran, selected through purposive sampling with maximum variation. Data were collected using semi-structured interviews and continued until theoretical saturation was reached. All interviews were audio-recorded, transcribed verbatim, and analyzed using NVivo software. The analysis followed the stages of familiarization with the data, generating initial codes, searching for themes, reviewing themes, defining and naming themes, and producing the final report. To enhance trustworthiness, member checking, peer debriefing, analytic memo writing, and an audit trail were used. The analysis yielded four main themes: inequality in learning resources and opportunities, perceived school justice or injustice, family-cultural capital and future educational horizons, and the quality of teachers’ motivational support and school culture. The findings indicated that students’ motivational gap is not merely a result of individual differences; rather, it is shaped by unequal access to educational resources, family expectations, student–teacher relationships, counseling services, psychological safety, participatory opportunities, and social comparison between public and private schools. Students’ motivational gap is a multidimensional and structurally embedded phenomenon reproduced at individual, familial, school, and policy levels. Reducing this gap requires moving beyond a narrow performance-oriented approach toward educational justice, equitable distribution of resources, strengthened psycho-educational support, teacher empowerment, and policies aimed at reducing class-based segregation in students’ school experiences.</p> <p>هدف پژوهش حاضر تبیین عوامل مؤثر بر شکل‌گیری و تداوم شکاف انگیزشی دانش‌آموزان در مدارس دولتی و غیردولتی شهر تهران با تأکید بر ابعاد عدالت آموزشی بود. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل ۲۴ نفر از دانش‌آموزان، معلمان، مشاوران و مدیران مدارس دولتی و غیردولتی شهر تهران بودند که با نمونه‌گیری هدفمند و با رعایت اصل حداکثر تنوع انتخاب شدند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته گردآوری شد و فرایند مصاحبه تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت. مصاحبه‌ها پس از ضبط، پیاده‌سازی و چندبارخوانی، در نرم‌افزار NVivo کدگذاری شدند. تحلیل داده‌ها بر اساس مراحل آشنایی با داده‌ها، تولید کدهای اولیه، جست‌وجوی مضامین، بازبینی مضامین، نام‌گذاری مضامین و تدوین گزارش نهایی انجام گرفت. برای افزایش اعتبار پژوهش از بازبینی مشارکت‌کنندگان، بررسی همتایان، یادداشت‌برداری تحلیلی و ثبت مسیر تصمیم‌گیری پژوهش استفاده شد. تحلیل داده‌ها به استخراج چهار مضمون اصلی منجر شد: نابرابری منابع و فرصت‌های یادگیری، ادراک عدالت یا بی‌عدالتی مدرسه‌ای، سرمایه فرهنگی ـ خانوادگی و افق آینده تحصیلی، و کیفیت حمایت انگیزشی معلم و فرهنگ مدرسه. یافته‌ها نشان داد شکاف انگیزشی صرفاً ناشی از تفاوت فردی دانش‌آموزان نیست، بلکه در پیوند با تفاوت در کیفیت امکانات آموزشی، انتظارات خانواده، رابطه معلم ـ دانش‌آموز، دسترسی به مشاوره تحصیلی، امنیت روانی کلاس، فرصت مشارکت، و تجربه مقایسه اجتماعی میان مدارس دولتی و غیردولتی شکل می‌گیرد. شکاف انگیزشی دانش‌آموزان پدیده‌ای چندبعدی و ساختاری است که در سطح فردی، خانوادگی، مدرسه‌ای و سیاستی بازتولید می‌شود. کاهش این شکاف مستلزم حرکت از نگاه صرفاً عملکردمحور به رویکرد عدالت آموزشی، توزیع عادلانه منابع، تقویت حمایت روانی ـ آموزشی، توانمندسازی معلمان، و طراحی سیاست‌هایی برای کاهش جداسازی طبقاتی در تجربه مدرسه است.</p> https://jehds.com/index.php/jehds/article/download/26/25