روان‌شناسی، آموزش و توسعه انسانی در مدارس 1 پیاپی 4 1404 08 01 The Effectiveness of a School-Based Mindfulness Intervention in Reducing Academic Stress and Enhancing Cognitive Concentration among Students بررسی اثربخشی مداخله مبتنی بر ذهن‌آگاهی مدرسه‌ای بر کاهش استرس تحصیلی و افزایش تمرکز شناختی دانش‌آموزان 29 41 EN فاطمه کمالی گروه مشاوره مدرسه، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران Journal Article <p>This study aimed to explain students’ lived experiences of the perceived effectiveness of a school-based mindfulness intervention in reducing academic stress and enhancing cognitive concentration. This qualitative study was conducted using thematic analysis. Participants were 24 secondary school students from Tehran who had participated in a school-based mindfulness intervention and were selected through purposive sampling with maximum variation. Data were collected exclusively through individual semi-structured interviews. Interviews continued until theoretical saturation was achieved; saturation occurred at the twenty-first interview, followed by three additional interviews to confirm the stability and depth of the emerging themes. All interviews were audio-recorded, transcribed verbatim, and analyzed using NVivo software. The analysis followed the main stages of thematic analysis, including familiarization with the data, initial coding, searching for themes, reviewing themes, defining and naming themes, and producing the final report. Data analysis led to the identification of five main categories: psychophysiological calming and reduction of academic pressure, mindful redirection of attention and reduction of distraction, emotion regulation and reduction of rumination, transfer of mindfulness skills to study behaviors, and the role of school conditions in sustaining practice. Students reported that mindful breathing, body scan, pre-exam pauses, and nonjudgmental observation of thoughts helped them manage test anxiety, bodily tension, intrusive thoughts, and mental dispersion. Several participants also described improved concentration during studying, classroom listening, and task initiation. The findings suggest that, from students’ perspectives, school-based mindfulness can function as a feasible strategy for reducing academic stress and strengthening cognitive concentration. However, its sustained effectiveness depends on cultural adaptation, teacher support, appropriate scheduling, regular practice, and integration into the everyday routines of school life.</p> <p>هدف پژوهش حاضر تبیین تجربه زیسته دانش‌آموزان از اثربخشی مداخله مبتنی بر ذهن‌آگاهی مدرسه‌ای در کاهش استرس تحصیلی و ارتقای تمرکز شناختی بود. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل 24 دانش‌آموز دوره متوسطه شهر تهران بودند که پس از شرکت در مداخله ذهن‌آگاهی مدرسه‌ای، به روش نمونه‌گیری هدفمند با حداکثر تنوع انتخاب شدند. داده‌ها تنها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته فردی گردآوری شد. مصاحبه‌ها تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت؛ اشباع در مصاحبه بیست‌ویکم حاصل شد و سه مصاحبه تکمیلی برای اطمینان از پایداری مضامین انجام گرفت. داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار NVivo و بر اساس مراحل تحلیل مضمون شامل آشنایی با داده‌ها، کدگذاری اولیه، جست‌وجوی مضامین، بازبینی، نام‌گذاری و گزارش مضامین تحلیل شدند. تحلیل داده‌ها به شناسایی پنج مقوله اصلی منجر شد: آرام‌سازی روان‌تنی و کاهش فشار تحصیلی، بازگشت آگاهانه توجه و کاهش حواس‌پرتی، تنظیم هیجان و کاهش نشخوار فکری، انتقال ذهن‌آگاهی به رفتارهای مطالعه، و نقش شرایط مدرسه‌ای در تداوم تمرین. دانش‌آموزان گزارش کردند که تمرین‌های تنفس آگاهانه، اسکن بدن، مکث پیش از امتحان و مشاهده بدون قضاوت افکار، به آنان کمک کرده است اضطراب امتحان، تنش بدنی، افکار مزاحم و پراکندگی ذهنی را بهتر مدیریت کنند. همچنین برخی مشارکت‌کنندگان تجربه کردند که تمرکز آنان هنگام مطالعه، گوش‌دادن در کلاس و شروع تکالیف افزایش یافته است. نتایج نشان داد که مداخله مبتنی بر ذهن‌آگاهی مدرسه‌ای می‌تواند از دیدگاه دانش‌آموزان، به‌عنوان راهبردی قابل اجرا برای کاهش استرس تحصیلی و تقویت تمرکز شناختی عمل کند. بااین‌حال، اثربخشی پایدار آن وابسته به تناسب فرهنگی، حمایت معلمان، زمان‌بندی مناسب، تمرین منظم و ادغام آن در برنامه روزمره مدرسه است.</p> https://jehds.com/index.php/jehds/article/download/22/21