روان‌شناسی، آموزش و توسعه انسانی در مدارس 1 پیاپی 3 1404 06 01 Qualitative Modeling of the Effect of Test Anxiety on Academic Performance: The Mediating Role of Rumination and the Moderating Role of Self-Compassion مدل‌یابی کیفی اثر اضطراب امتحان بر عملکرد تحصیلی با نقش میانجی نشخوار فکری و نقش تعدیل‌گر خودشفقت‌ورزی 29 42 EN محمد رضا طاهری نیا گروه علوم تربیتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران Journal Article <p>This study aimed to explain the experienced pattern through which test anxiety affects students’ academic performance, with emphasis on the mediating role of rumination and the moderating role of self-compassion. This qualitative study was conducted using thematic analysis. The participants were 24 upper-secondary school students from Tehran who were selected through purposive sampling based on their experience of test anxiety, academic performance decline or fluctuation, and ability to articulate their personal academic experiences. Data were collected exclusively through semi-structured interviews. Sampling continued until theoretical saturation was achieved; saturation occurred at the twenty-first interview, and three additional interviews were conducted to confirm the adequacy of the data. The interviews were transcribed verbatim and analyzed using NVivo software through open coding, axial coding, and theme development. To enhance trustworthiness, member checking, peer review, analytic memo writing, and constant comparison were employed. Data analysis led to the identification of five main categories: threatening experience of examination, activation of the rumination cycle, disruption of concentration and retrieval of learned material, decline in academic efficacy, and the protective role of self-compassion. The findings indicated that test anxiety leads to academic performance decline mainly when students become trapped in repetitive thoughts about failure, others’ judgments, the consequences of low grades, and comparison with peers. In contrast, self-compassion moderates this process by reducing self-blame, increasing acceptance of negative emotions, strengthening mindful awareness, and reframing failure as a learning experience. The findings suggest that test anxiety does not necessarily impair academic performance by itself; rather, its effect is intensified through rumination and persistent negative cognitive processing. Self-compassion can function as a protective psychological resource in school contexts and should be considered in interventions designed to reduce test anxiety, decrease rumination, and improve academic functioning.</p> <p>هدف پژوهش حاضر تبیین الگوی تجربه‌شده اثر اضطراب امتحان بر عملکرد تحصیلی دانش‌آموزان با تمرکز بر نقش میانجی نشخوار فکری و نقش تعدیل‌گر خودشفقت‌ورزی بود. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل 24 دانش‌آموز دوره متوسطه دوم شهر تهران بودند که به‌صورت هدفمند و با معیار تجربه اضطراب امتحان، افت یا نوسان عملکرد تحصیلی و توانایی بیان تجربه‌های فردی انتخاب شدند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته گردآوری شد و فرایند نمونه‌گیری تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت؛ اشباع در مصاحبه بیست‌ویکم حاصل شد و سه مصاحبه تکمیلی برای اطمینان از کفایت داده‌ها انجام گرفت. داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار NVivo و بر اساس مراحل کدگذاری باز، محوری و مضمون‌سازی تحلیل شدند. برای افزایش اعتبار یافته‌ها از بازبینی مشارکت‌کنندگان، مرور همتای پژوهشی، یادداشت‌برداری تحلیلی و مقایسه مستمر داده‌ها استفاده شد. تحلیل داده‌ها به استخراج پنج مقوله اصلی انجامید: تجربه تهدیدآمیز امتحان، فعال‌شدن چرخه نشخوار فکری، اختلال در تمرکز و بازیابی آموخته‌ها، کاهش کارآمدی تحصیلی و نقش محافظتی خودشفقت‌ورزی. یافته‌ها نشان داد اضطراب امتحان زمانی به افت عملکرد تحصیلی منجر می‌شود که ذهن دانش‌آموز درگیر افکار تکرارشونده درباره شکست، قضاوت دیگران، پیامدهای نمره پایین و مقایسه با همسالان شود. در مقابل، خودشفقت‌ورزی از طریق کاهش خودسرزنشگری، افزایش پذیرش هیجان‌های منفی، تقویت ذهن‌آگاهی و تبدیل شکست به تجربه یادگیری، شدت اثر اضطراب و نشخوار فکری بر عملکرد را تعدیل می‌کند. بر اساس نتایج، اضطراب امتحان به‌تنهایی عامل افت تحصیلی نیست، بلکه اثر آن از مسیر نشخوار فکری و تداوم پردازش‌های شناختی منفی تشدید می‌شود. خودشفقت‌ورزی می‌تواند به‌عنوان یک منبع روان‌شناختی محافظتی در مدارس مورد توجه قرار گیرد و در طراحی برنامه‌های مداخله‌ای برای کاهش اضطراب امتحان، کاهش نشخوار فکری و بهبود عملکرد تحصیلی به کار رود.</p> https://jehds.com/index.php/jehds/article/download/16/15