روان‌شناسی، آموزش و توسعه انسانی در مدارس 1 پیاپی 2 1404 04 01 Designing a School-Based Model for Preventing Academic Burnout Based on Resilience, Cognitive Flexibility, and Perceived Social Support طراحی مدل پیشگیری از فرسودگی تحصیلی در مدارس بر اساس تاب‌آوری، انعطاف‌پذیری شناختی و حمایت اجتماعی ادراک‌شده 70 83 EN علی رضا جلالی گروه مدیریت آموزشی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران امیر مهدی صادقی مهر گروه مدیریت آموزشی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران Journal Article <p>This study aimed to design a school-based model for preventing academic burnout by exploring the lived experiences of students, teachers, and school professionals, with a focus on resilience, cognitive flexibility, and perceived social support. This qualitative study was conducted using thematic analysis. The participants included 24 students, teachers, school counselors, and school administrators from secondary schools in Tehran, Iran. They were selected through purposive sampling with maximum variation. Data were collected exclusively through semi-structured interviews, and recruitment continued until theoretical saturation was achieved. All interviews were conducted after obtaining informed consent, audio-recorded, transcribed verbatim, and analyzed using NVivo software. To enhance trustworthiness, member checking, peer review, audit trail, constant comparison, and reflexive memo writing were applied throughout the analytic process. Data analysis resulted in five main categories: “early monitoring of academic burnout symptoms,” “strengthening academic resilience and emotional regulation,” “developing cognitive flexibility in response to failure and academic pressure,” “reconstructing perceived social support networks,” and “designing a preventive school system.” The findings indicated that academic burnout is not merely a consequence of heavy homework or examination pressure; rather, it emerges through the interaction of academic demands, rigid cognitive interpretations, perceived academic loneliness, weak supportive relationships, and the school’s limited capacity for early intervention. The final model conceptualized prevention as a multilevel, school-based, and resource-oriented process. Preventing academic burnout requires a shift from reactive and treatment-centered approaches toward a systematic, multilevel, and preventive school model. Resilience, cognitive flexibility, and perceived social support constitute three key protective resources that reduce students’ vulnerability to academic pressure. Schools can reduce the likelihood of academic burnout by implementing continuous monitoring, psychological skills training, teacher and family support enhancement, and a responsive school culture.</p> <p>هدف پژوهش حاضر طراحی مدل پیشگیری از فرسودگی تحصیلی در مدارس بر اساس تجربه زیسته دانش‌آموزان، معلمان و متخصصان مدرسه‌ای با تمرکز بر نقش تاب‌آوری، انعطاف‌پذیری شناختی و حمایت اجتماعی ادراک‌شده بود. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل 24 نفر از دانش‌آموزان دوره متوسطه، معلمان، مشاوران مدرسه و مدیران مدارس شهر تهران بودند که به روش نمونه‌گیری هدفمند و با رعایت اصل تنوع انتخاب شدند. داده‌ها فقط از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته گردآوری شد و فرایند نمونه‌گیری تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت. مصاحبه‌ها پس از اخذ رضایت آگاهانه، ضبط، پیاده‌سازی و با استفاده از نرم‌افزار NVivo تحلیل شدند. برای افزایش اعتبار یافته‌ها از بازبینی مشارکت‌کنندگان، بررسی همکار پژوهشی، ثبت مسیر تحلیل و مقایسه مستمر کدها استفاده شد. تحلیل داده‌ها به استخراج پنج مقوله اصلی منجر شد: «پایش زودهنگام نشانه‌های فرسودگی تحصیلی»، «تقویت تاب‌آوری تحصیلی و تنظیم هیجانی»، «توسعه انعطاف‌پذیری شناختی در مواجهه با شکست و فشار تحصیلی»، «بازسازی شبکه حمایت اجتماعی ادراک‌شده» و «طراحی نظام مدرسه‌ای پیشگیرانه». یافته‌ها نشان دادند فرسودگی تحصیلی صرفاً پیامد حجم تکالیف یا فشار امتحان نیست، بلکه در تعامل میان فشارهای آموزشی، تفسیرهای شناختی rigid، احساس تنهایی تحصیلی، ضعف ارتباط حمایتی و ناتوانی مدرسه در مداخله زودهنگام شکل می‌گیرد. مدل نهایی پژوهش، پیشگیری را به‌عنوان فرایندی چندسطحی، مدرسه‌محور و مبتنی بر منابع فردی و اجتماعی توضیح داد. پیشگیری از فرسودگی تحصیلی نیازمند عبور از رویکردهای واکنشی و درمان‌محور به‌سوی الگوی پیشگیرانه، چندسطحی و نظام‌مند است. تاب‌آوری، انعطاف‌پذیری شناختی و حمایت اجتماعی ادراک‌شده سه منبع کلیدی برای کاهش آسیب‌پذیری دانش‌آموزان در برابر فشارهای تحصیلی هستند. مدارس می‌توانند با پایش مستمر، آموزش مهارت‌های روان‌شناختی، تقویت نقش حمایتی معلمان و خانواده و ایجاد فرهنگ مدرسه‌ای پاسخگو، احتمال بروز فرسودگی تحصیلی را کاهش دهند.</p> https://jehds.com/index.php/jehds/article/download/13/12